دیپلماسی توازن؛ روایت ایران از تحولات منطقه در ایندیا تودی
مصاحبه اخیر سید عباس عراقچی با شبکه هندی اندیا تودی را میتوان فراتر از یک گفتوگوی رسانهای معمول دانست. این مصاحبه در بستری انجام شد که منطقه غرب آسیا با تنشهای امنیتی، رقابتهای ژئوپلیتیک و تحولات سریع در نظم جهانی روبهروست. انتخاب یک رسانه پرمخاطب هندی برای بیان مواضع رسمی تهران، حامل پیامی چندلایه بود؛ هم خطاب به دولت هند، هم به افکار عمومی آن کشور و هم به بازیگران منطقهای و فرامنطقهای.
یکی از نکات قابل توجه این گفتوگو، تکیه بر «دیپلماسی رسانهای» بهعنوان مکمل دیپلماسی رسمی است. تهران در سالهای اخیر کوشیده است روابط خود را با قدرتهای آسیایی تقویت کند؛ در این میان، هند بهدلیل جایگاه اقتصادی، جمعیتی و ژئوپلیتیک خود، اهمیت ویژهای دارد. عراقچی در این مصاحبه با یادآوری پیشینه تاریخی روابط ایران و هند، تلاش کرد بر اشتراکات تمدنی و منافع مشترک دو کشور تأکید کند؛ اشتراکاتی که از تجارت دریایی و فرهنگی در قرون گذشته تا همکاریهای انرژی و ترانزیتی امروز امتداد یافته است.
انتخاب رسانه اندیا تودی بهعنوان بستر این پیامرسانی، نشان میدهد تهران بهدنبال گفتوگوی مستقیم با جامعه نخبگانی هند است؛ جامعهای که بر تصمیمسازیهای اقتصادی و سیاست خارجی دهلینو اثرگذار است. در شرایطی که رقابت قدرتهای بزرگ در آسیا شدت گرفته، ایران میکوشد جایگاه خود را در معادلات شرقی تثبیت کند.
یکی از محورهای برجسته مصاحبه، اشاره به ظرفیتهای ترانزیتی و بهویژه بندر چابهار بود؛ پروژهای که سالهاست بهعنوان نماد همکاری تهران–دهلینو مطرح میشود. عراقچی بر این نکته تأکید کرد که چابهار میتواند مسیر دسترسی هند به افغانستان و آسیای مرکزی را تسهیل کند و در عین حال برای ایران نیز مزایای اقتصادی و ژئوپلیتیک داشته باشد. در پس این تأکید، پیام روشنی نهفته است؛ ایران آماده است در چارچوب منافع مشترک، همکاریهای عملی و پایدار با هند را توسعه دهد، حتی در شرایطی که تحریمهای غربی محدودیتهایی ایجاد کردهاند. از نگاه تهران، چابهار صرفاً یک بندر نیست، بلکه گرهگاه اتصال جنوب آسیا به آسیای مرکزی و حتی روسیه است؛ مسیری که میتواند در قالب کریدورهای نوظهور منطقهای نقشآفرینی کند.
بخش مهمی از این گفتوگو به موضوع تحریمهای ایالات متحده و اثر آن بر روابط اقتصادی ایران اختصاص داشت. عراقچی تحریمها را «یکجانبه» خواند و تأکید کرد که ایران بهدنبال سازوکارهای مالی جایگزین، تجارت با ارزهای محلی و همکاری با کشورهایی است که سیاست خارجی مستقلتری دارند.
این بخش از مصاحبه، در واقع دعوتی غیرمستقیم از هند برای تقویت رویکرد «استقلال راهبردی» بود؛ مفهومی که در ادبیات سیاست خارجی دهلینو جایگاه مهمی دارد. تهران میکوشد این تصور را تقویت کند که همکاری با ایران نهتنها تهدیدی برای منافع هند نیست، بلکه میتواند در چارچوب منافع متقابل و بدون وابستگی به فشارهای بیرونی تعریف شود.
عراقچی در بخش دیگری از مصاحبه به تحولات افغانستان و چالشهای امنیتی منطقه پرداخت. برای تهران، ثبات افغانستان نهتنها یک موضوع همسایگی، بلکه بخشی از امنیت ملی است. او بر ضرورت مبارزه واقعی با تروریسم و همکاری منطقهای بدون مداخله خارجی تأکید کرد. این موضعگیری، با توجه به نگرانیهای مشترک ایران و هند درباره افراطگرایی در منطقه، حامل پیام همکاری امنیتی نیز هست. هر دو کشور تجربه مواجهه با تهدیدهای فراملی را دارند و از بیثباتی مزمن در پیرامون خود متضرر میشوند. از این رو، تهران تلاش دارد گفتوگوی امنیتی با دهلینو را در چارچوبی گستردهتر تعریف کند؛ چارچوبی که شامل تبادل اطلاعات، همکاری اقتصادی برای کاهش ریشههای افراطگرایی و حمایت از توسعه پایدار باشد.
پرونده هستهای و بازگشت به دیپلماسی
در موضوع هستهای، عراقچی بر موضع سنتی تهران تأکید کرد و گفت که برنامه هستهای ایران صلحآمیز است و راهحل بحران، بازگشت همه طرفها به تعهدات است. او فشار حداکثری را ناکارآمد دانست و بر ضرورت گفتوگو تأکید کرد.
طرح این موضوع در رسانهای هندی، از این جهت مهم است که هند همواره کوشیده میان روابط خود با ایران و غرب توازن برقرار کند. تهران با تبیین مواضع خود برای افکار عمومی هند، میخواهد این پیام را منتقل کند که بحران هستهای نباید مانعی دائمی برای همکاریهای دوجانبه باشد.
مصاحبه عراقچی با اندیا تودی صرفاً متوجه هند نبود. این گفتوگو پیامی برای سایر بازیگران منطقهای نیز داشت؛ اینکه ایران در پی تقویت پیوند با قدرتهای آسیایی است و سیاست نگاه به شرق را جدی دنبال میکند. در فضایی که رقابت ژئوپلیتیک میان قطبهای قدرت تشدید شده، تهران میکوشد خود را بهعنوان بازیگری فعال و نه منفعل نشان دهد. از سوی دیگر، تأکید بر همکاریهای منطقهای و مخالفت با مداخله خارجی، بخشی از گفتمان رسمی ایران درباره نظم امنیتی بومی در غرب آسیاست؛ نظمی که بهزعم تهران باید بر گفتوگو و احترام متقابل استوار باشد.
مصاحبه سید عباس عراقچی با شبکه اندیا تودی را میتوان در چارچوب تلاش ایران برای بازتعریف جایگاه خود در نظم در حال گذار جهانی تحلیل کرد. تهران میکوشد از طریق دیپلماسی رسانهای، پیامهای اقتصادی، امنیتی و سیاسی خود را مستقیماً به مخاطبان آسیایی منتقل کند. در این گفتوگو، سه محور اصلی برجسته بود؛ توسعه همکاریهای اقتصادی و ترانزیتی، ضرورت استقلال راهبردی در برابر فشارهای خارجی، و تأکید بر گفتوگو بهعنوان راهحل بحرانهای منطقهای و هستهای. اهمیت این مصاحبه نهفقط در محتوای آن، بلکه در بستر و مخاطبانش نهفته است. اگر این روند با اقدامات عملی و توافقهای اجرایی همراه شود، میتواند فصل تازهای در روابط تهران–دهلینو بگشاید؛ فصلی که در آن منافع مشترک بر تردیدهای سیاسی غلبه کند و همکاریهای منطقهای جایگزین رقابتهای فرسایشی شود.
یادداشت اختصاصی
