جنگ ایران؛ آغاز حساب‌کشی از ترامپ در واشنگتن
جنگ ایران برای دونالد ترامپ قرار بود نمایش قدرت امریکا باشد، اما هشت ماه بعد، همان جنگ به یکی از بزرگ‌ترین دردسرهای سیاسی دوره دوم ریاست‌جمهوری او تبدیل شده است. واشنگتن در حالی وارد این جنگ شد که کاخ سفید تصور می‌کرد با استفاده از برتری نظامی امریکا می‌تواند جمهوری اسلامی ایران را زیر فشار قرار دهد، برنامه هسته‌ای آن را متوقف کند و با تحمیل شرایط خود، یک پیروزی بزرگ را به نام ترامپ ثبت کند. اما اکنون نتیجه‌ای که در داخل امریکا دیده می‌شود، چیزی کاملاً متفاوت است: جمهوری‌خواهان انتخابات میان‌دوره‌ای را باخته‌اند، دموکرات‌ها کنترل هر دو مجلس کنگره را به دست آورده‌اند، قیمت سوخت افزایش یافته، هزینه جنگ به ده‌ها میلیارد دالر رسیده و یک عضو جمهوری‌خواه مجلس نمایندگان برای استیضاح وزیر جنگ ترامپ اقدام کرده است.
نقطه آغاز این بحران، حمله امریکا و اسرائیل به ایران در ۲۸ فبروری ۲۰۲۶ بود. تامس مَسی، نماینده جمهوری‌خواه ایالت کنتاکی، در متن اتهامات استیضاح پیت هگست، وزیر جنگ امریکا، صراحتاً می‌گوید که هگست در وارد کردن نیروهای امریکایی به جنگ با ایران نقش داشته است؛ جنگی که به گفته او بدون مجوز کنگره آغاز شد. همین موضوع اکنون به یکی از محورهای اصلی پرونده استیضاح تبدیل شده است. مَسی فقط هگست را به یک اشتباه سیاسی متهم نمی‌کند؛ او بحث را به قانون اساسی امریکا و این پرسش می‌کشاند که چه کسی حق دارد امریکا را وارد جنگ کند. اهمیت این موضوع زمانی بیشتر می‌شود که بدانیم مَسی یک دموکرات نیست. او جمهوری‌خواه است؛ همان حزبی که ترامپ رهبری سیاسی آن را در دست دارد. بنابراین وقتی یک جمهوری‌خواه علیه وزیر جنگ دولت جمهوری‌خواه طرح استیضاح ارائه می‌کند، مسئله دیگر صرفاً مخالفت دموکرات‌ها با ترامپ نیست. این نشانه شکافی در داخل خود حزب جمهوری‌خواه است؛ شکافی که جنگ ایران آن را آشکار کرده است.
این شکاف حتی پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای نیز دیده می‌شد. در ماه جون، مجلس نمایندگان امریکا درباره طرحی رأی داد که هدف آن محدود کردن اختیار ترامپ برای ادامه جنگ ایران بود. چهار جمهوری‌خواه در کنار دموکرات‌ها به این اقدام رأی دادند. آن رأی شاید در آن زمان به دلیل محدودیت‌های سیاسی خود الزام‌آور نبود، اما یک پیام روشن داشت مبنی بر اینکه مخالفت با ادامه جنگ دیگر محدود به جناح چپ و دموکرات‌ها نیست.
سپس انتخابات میان‌دوره‌ای ۳ نوامبر فرا رسید و رأی‌دهندگان پاسخ خود را روشن‌تر از هر نظرسنجی دیگری ارائه کردند. دموکرات‌ها هم مجلس نمایندگان و هم سنا را از جمهوری‌خواهان گرفتند. جمهوری‌خواهان شش کرسی سنا را از دست دادند و دست‌کم هشت کرسی مجلس نمایندگان نیز از اختیار آنان خارج شد. حتی در ایالت‌هایی که سال‌ها پایگاه جمهوری‌خواهان محسوب می‌شدند، دموکرات‌ها موفق شدند پیروزی‌های مهمی به دست آورند؛ از جمله در تگزاس، کارولینای جنوبی و آیوا. جنگ ایران تنها عامل شکست جمهوری‌خواهان نبود. اقتصاد، هزینه زندگی، مهاجرت و مسائل داخلی نیز نقش داشتند. اما جنگ مستقیماً به زندگی روزمره امریکایی‌ها وصل شد، زیرا قیمت انرژی را بالا برد. این همان نقطه‌ای بود که یک جنگ خارجی را به مسئله انتخاباتی داخلی تبدیل کرد. رأی‌دهنده امریکایی شاید هزاران کیلومتر از ایران فاصله داشته باشد، اما وقتی قیمت بنزین بالا می‌رود، جنگ دیگر برای او یک موضوع دوردست در خاورمیانه نیست؛ مستقیماً وارد زندگی روزمره‌اش می‌شود.
برآورد پنتاگون نیز نشان می‌دهد که این جنگ فقط از نظر سیاسی پرهزینه نبوده است. تا ۱۶ اکتبر، هزینه جنگ برای مالیه‌دهندگان امریکایی حدود ۴۷.۱ میلیارد دالر برآورد شده بود؛ رقمی که از اوایل سپتامبر ۳.۵ میلیارد دالر افزایش یافته بود. نزدیک به ۲۹ میلیارد دالر از این هزینه مربوط به جایگزینی مهمات، حدود ۱۱.۹ میلیارد دالر مربوط به عملیات و حدود ۶ میلیارد دالر مربوط به تجهیزات از دست‌رفته بوده است. پنتاگون همچنین از کشته شدن ۲۱ نظامی امریکایی و زخمی شدن ۸۶۵ نفر خبر داده است. این ارقام برای سیاستمداران امریکایی بسیار مهم‌اند. ترامپ می‌تواند بگوید عملیات نظامی موفق بوده، اما یک نماینده کنگره می‌تواند از او بپرسد که این موفقیت چقدر برای مالیه‌دهندگان امریکا تمام شده است؟ اگر جنگ میلیاردها دالر هزینه داشته و همزمان قیمت انرژی افزایش یافته و سربازان امریکایی کشته و زخمی شده‌اند، رئیس‌جمهور باید توضیح دهد که در مقابل این هزینه‌ها چه دستاورد مشخصی به دست آمده است.
در همین‌جا اختلاف میان ترامپ و جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور، نیز اهمیت پیدا می‌کند. هگست جنگ ایران را «شجاعانه و تاریخی» توصیف کرده است، اما ونس پس از شکست انتخاباتی جمهوری‌خواهان، جنگ ایران را مستقیماً در میان عوامل شکست حزب قرار داد. این تفاوت در موضع‌گیری تصادفی نیست. هگست از زاویه وزیر جنگ به عملیات نگاه می‌کند؛ اما ونس باید به آینده سیاسی حزب جمهوری‌خواه و انتخابات بعدی نیز فکر کند. از طرف دیگر، ترامپ همچنان حاضر نیست مسئولیت سیاسی شکست را بپذیرد. او گفته است اگر دوباره به همان نقطه بازگردد، تصمیم خود را تغییر نمی‌دهد. این موضع، اختلاف او با بخشی از جمهوری‌خواهان را عمیق‌تر می‌کند؛ زیرا نمایندگان و سناتورهایی که برای انتخابات آینده به رأی‌دهندگان حوزه‌های خود نیاز دارند، نمی‌توانند به سادگی هزینه تصمیم‌های کاخ سفید را نادیده بگیرند. نمونه روشن این وضعیت خود تامس مَسی است. او نه تنها علیه هگست اقدام کرده، بلکه هشدار داده است که وقتی دموکرات‌ها در جنوری آینده کنترل کنگره را به دست بگیرند، تحقیقات گسترده‌تری درباره دولت ترامپ آغاز خواهد شد. مَسی حتی به ترامپ پیشنهاد کرده که هگست را اکنون تغییر دهد تا دولت مجبور نشود بعداً با تحقیقات و جلسات استماع گسترده‌تر روبه‌رو شود.
این بخش از ماجرا برای ترامپ خطرناک‌تر از خود استیضاح هگست است. اگر هگست در مجلس نمایندگان استیضاح شود، این به معنای برکناری فوری او نیست. برای محکومیت و برکناری در سنا، رأی دوسوم سناتورها لازم است و با توجه به شرایط سیاسی سنا، رسیدن به چنین اکثریتی دشوار است. اما مسئله اصلی ترامپ نتیجه نهایی نیست؛ مسئله این است که یک روند رسمی در کنگره ایجاد می‌شود و جنگ ایران وارد پرونده سیاسی دولت می‌شود. دموکرات‌ها نیز فرصت را از دست نمی‌دهند. آنان از جنوری کنترل هر دو مجلس کنگره را در اختیار خواهند داشت و رهبران این حزب گفته‌اند تحقیقات درباره دولت ترامپ را دنبال خواهند کرد. در چنین شرایطی، پرونده هگست می‌تواند فقط اولین پرونده باشد. اگر کنگره جدید بخواهد درباره تصمیم‌های جنگی، هزینه عملیات، نحوه استفاده از نیروهای امریکایی و اختیارات کاخ سفید تحقیق کند، ممکن است اسناد و شهادت‌هایی منتشر شود که فشار سیاسی بر ترامپ را بیشتر کند.
اما شاید مهم‌ترین مشکل ترامپ اکنون در میان رأی‌دهندگان امریکایی باشد. نظرسنجی تازه رویترز/ایپسوس نشان می‌دهد میزان رضایت از عملکرد ترامپ به ۳۲ درصد رسیده؛ رقمی نزدیک به پایین‌ترین سطح دوره ریاست‌جمهوری او. تنها ۲۱ درصد عملکرد او در زمینه هزینه زندگی را تأیید کرده‌اند و فقط ۲۵ درصد از عملکرد اقتصادی او راضی بوده‌اند. در همین نظرسنجی، جنگ ایران نیز در کنار افزایش قیمت سوخت و فشار بر خانواده‌های امریکایی قرار گرفته است.
این ارقام یک واقعیت مهم را نشان می‌دهد که ترامپ دیگر نمی‌تواند جنگ ایران را صرفاً با زبان نظامی توضیح دهد. او باید درباره تأثیر جنگ بر جیب مردم امریکا نیز پاسخ بدهد. برای یک خانواده امریکایی، اینکه کدام موشک به کدام پایگاه در ایران اصابت کرده شاید اهمیت مستقیم نداشته باشد؛ اما قیمت بنزین، هزینه مواد غذایی، هزینه حمل‌ونقل و وضعیت اقتصاد خانواده اهمیت دارد. سیاست خارجی زمانی برای یک رئیس‌جمهور تبدیل به بحران داخلی می‌شود که مردم هزینه آن را در زندگی خود احساس کنند.
حتی بازارهای مالی نیز به نتیجه انتخابات واکنش نشان دادند. پس از پیروزی گسترده دموکرات‌ها، امید به کاهش احتمال ادامه جنگ باعث شد قیمت نفت برنت در یک مقطع حدود ۹ درصد کاهش یابد و به نزدیک ۹۴ دالر برسد؛ هرچند بعداً حملات به نفتکش‌ها دوباره قیمت‌ها را بالا برد. این نوسان نشان می‌دهد که بازار نیز آینده جنگ را یکی از عوامل مهم تعیین‌کننده قیمت انرژی می‌داند. در این میان، مسئله اسرائیل نیز نمی‌تواند از داستان جدا شود. حمایت گسترده ترامپ از اسرائیل یکی از عوامل مهم ورود امریکا به این بحران بود، اما اکنون واشنگتن با این پرسش روبه‌رو است که آیا منافع امریکا و اهداف دولت اسرائیل در جنگ ایران کاملاً یکسان‌اند یا نه. اگر امریکا میلیاردها دالر هزینه کند، سربازانش کشته شوند، قیمت انرژی افزایش یابد و در نهایت جمهوری‌خواهان انتخابات را ببازند، طبیعی است که بخشی از سیاستمداران امریکایی بپرسند این جنگ دقیقاً برای چه کسی و با چه هزینه‌ای ادامه پیدا می‌کند.
جالب‌تر اینکه ترامپ اکنون خود از یک طرف درباره پایان نظامی جنگ صحبت می‌کند و از طرف دیگر هنوز نیروهای امریکایی در منطقه باقی مانده‌اند و محاصره دریایی نیز ادامه دارد. او پس از دیدار با نخست‌وزیر قطر گفته است جنگ از نظر نظامی «عملاً تمام شده»، اما همزمان تأکید کرده که ایران باید به توافقی برسد که مانع ادامه برنامه هسته‌ای آن شود. ایران نیز برای مذاکره خواهان پایان محاصره، کاهش تحریم‌ها، دسترسی به دارایی‌های مسدودشده و جبران خسارات جنگ است. بنابراین حتی اگر بمباران گسترده کاهش یافته باشد، بحران سیاسی و دیپلماتیک هنوز تمام نشده است. ترامپ اکنون با یک تناقض بزرگ روبه‌رو است. اگر جنگ را پیروزی می‌داند، چرا جمهوری‌خواهان به دلیل همین جنگ چنین شکست سنگینی در انتخابات خوردند؟ اگر عملیات آن‌قدر موفق بوده که هگست آن را «تاریخی» می‌خواند، چرا دولت امریکا تا این اندازه درباره هزینه‌های آن، قیمت انرژی و ادامه عملیات دفاعی توضیح می‌دهد؟ و اگر جنگ واقعاً به پایان نظامی نزدیک شده است، چرا هنوز بر سر محاصره، نیروهای امریکایی و توافق هسته‌ای با ایران مذاکره می‌شود؟
پاسخ این پرسش‌ها آینده سیاسی ترامپ را تعیین خواهد کرد. استیضاح هگست شاید در نهایت به برکناری او منجر نشود، اما همین که یک جمهوری‌خواه در داخل حزب حاکم او را به دلیل جنگ ایران هدف قرار داده، نشان می‌دهد مسئله از سطح مخالفت حزبی گذشته است. انتخابات نیز نشان داد که رأی‌دهندگان امریکایی حاضر نیستند برای همیشه هزینه سیاست خارجی کاخ سفید را نادیده بگیرند. ترامپ می‌تواند همچنان بگوید جنگ ایران تصمیم درستی بوده است. هگست نیز می‌تواند از عملکرد خود دفاع کند. مارکو روبیو می‌تواند تأکید کند که سیاست خارجی امریکا تغییر نخواهد کرد. اما یک واقعیت را نمی‌توان با شعار تغییر داد که جمهوری‌خواهان انتخابات را باخته‌اند، دموکرات‌ها کنترل کنگره را گرفته‌اند، جنگ ده‌ها میلیارد دالر هزینه داشته، قیمت انرژی به یکی از مسائل سیاسی تبدیل شده و وزیر جنگ دولت ترامپ اکنون با استیضاح روبه‌رو است.
به همین دلیل، آنچه در واشنگتن رخ می‌دهد را نباید فقط یک دعوای معمول سیاسی میان جمهوری‌خواهان و دموکرات‌ها دانست. این می‌تواند آغاز مرحله‌ای باشد که در آن تصمیم‌های جنگی ترامپ، حمایت او از اسرائیل، نقش هگست، هزینه‌های نظامی و حتی حدود اختیار رئیس‌جمهور در استفاده از نیروی نظامی، همگی به موضوعات جدی کنگره تبدیل شوند. جنگی که ترامپ تصور می‌کرد می‌تواند قدرت امریکا را به نمایش بگذارد، اکنون قدرت سیاسی خود او را در داخل امریکا به آزمایش گذاشته است. اگر ترامپ از این شکست انتخاباتی و شورش سیاسی در داخل حزب خود درس نگیرد و دوباره برای حل بحران به گزینه نظامی متوسل شود، ممکن است هزینه‌ای که امروز فقط متوجه هگست و جمهوری‌خواهان است، فردا مستقیماً متوجه خود رئیس‌جمهور شود. در آن صورت، جنگ ایران دیگر فقط جنگی میان امریکا و ایران نخواهد بود؛ جنگی خواهد بود که سرنوشت سیاسی ترامپ را نیز تعیین می‌کند.
تحریریه خبرگزاری سریع
