روز جهانی اسکان؛ افغانستان و چالش دسترسی به سرپناه مناسب
روز جهانی اسکان امسال در حالی برگزار می‌شود که افغانستان با چالش‌های گسترده در زمینه سرپناه، بی‌جاشدگی، بازگشت مهاجران و توسعه شهری روبه‌رو است. سازمان ملل متحد در سال ۲۰۲۶ بر اهمیت دسترسی همگانی به مسکن مناسب و ایجاد شهرهایی با ظرفیت بهتر برای پذیرش جمعیت تأکید کرده است.
به گزارش خبرگزاری سریع؛ پنجم اکتوبر هر سال به عنوان روز جهانی اسکان گرامی داشته می‌شود؛ مناسبتی که سازمان ملل متحد آن را برای افزایش توجه به وضعیت سکونت، توسعه شهری و شرایط زندگی مردم در سراسر جهان تعیین کرده است. موضوع امسال نیز بر دسترسی مردم به مسکن مناسب متمرکز است.
افغانستان از کشورهایی است که مسئله سرپناه در آن با چند بحران همزمان پیوند خورده است. دهه‌ها جنگ، بی‌جاشدگی داخلی، فقر، حوادث طبیعی و بازگشت مهاجران، نیاز به خانه و خدمات شهری را در بخش‌هایی از کشور افزایش داده است.
بر اساس گزارش‌های برنامه اسکان بشر سازمان ملل متحد، شمار زیادی از خانواده‌های بی‌جاشده و بازگشت‌کننده در مناطقی زندگی می‌کنند که از نظر زیرساخت‌های شهری و دسترسی به خدمات اولیه با محدودیت مواجه‌اند. در شماری از شهرها نیز گسترش سکونت‌گاه‌های غیررسمی، مدیریت زمین و تأمین خدمات را با دشواری بیشتری روبه‌رو کرده است.
یکی از مشکلات مهم در این زمینه، مسئله دسترسی به زمین امن و دارای اسناد قانونی است. خانواده‌هایی که در مناطق غیررسمی زندگی می‌کنند، ممکن است با خطر اخراج، نبود اسناد مالکیت و کمبود امکانات عمومی مواجه باشند. این وضعیت در مناطقی که در معرض سیلاب، خشکسالی و دیگر حوادث طبیعی قرار دارند، آسیب‌پذیری خانواده‌ها را بیشتر می‌کند.
بازگشت گسترده افغانستانی‌ها از کشورهای همسایه نیز فشار تازه‌ای بر برخی مناطق وارد کرده است. شماری از بازگشت‌کنندگان برای یافتن محل زندگی، کار و دسترسی به خدمات اولیه با دشواری روبه‌رو هستند. از این رو، مسئله سرپناه برای این گروه تنها به فراهم‌کردن یک خانه محدود نمی‌شود و با فرصت‌های اقتصادی و ادغام دوباره آنان در جامعه ارتباط دارد.
تجربه افغانستان نشان می‌دهد که حل مشکل مسکن نیازمند برنامه‌ریزی درازمدت است. توسعه زیربناهای شهری، مدیریت زمین، ایجاد فرصت‌های کاری و توجه به نیازهای مناطق روستایی و شهری می‌تواند در کاهش فشار بر خانواده‌های آسیب‌پذیر نقش داشته باشد.
روز جهانی اسکان در سال ۱۹۸۵ از سوی مجمع عمومی سازمان ملل متحد ایجاد شد و نخستین بار در سال ۱۹۸۶ برگزار شد. این مناسبت هر سال در نخستین دوشنبه ماه اکتوبر برگزار می‌شود و بخشی از برنامه «اکتوبر شهری» سازمان ملل متحد است که موضوعاتی مانند توسعه پایدار شهرها، مسکن و آینده سکونت‌گاه‌های انسانی را دنبال می‌کند.
بحران مسکن در افغانستان بخشی از یک مشکل گسترده‌تر در زمینه توسعه شهری و روستایی است. افزایش جمعیت برخی شهرها، بازگشت مهاجران و جابه‌جایی داخلی، در صورتی که با توسعه زیربناها همراه نباشد، می‌تواند فشار بر زمین و خدمات عمومی را بیشتر کند.
از این منظر، سیاست‌گذاری در حوزه مسکن تنها با افزایش شمار خانه‌ها سنجیده نمی‌شود. امنیت مالکیت، کیفیت ساخت‌وساز، دسترسی به خدمات، نزدیکی به فرصت‌های کاری و مقاومت در برابر حوادث طبیعی نیز عواملی‌اند که تعیین می‌کنند یک محل تا چه اندازه می‌تواند برای زندگی پایدار مناسب باشد.
