غدیر خم و بازگشت به مکتب امام علی (ع)؛ از وحدت امت اسلامی تا مشارکت در نظم نوین جهانی
عید سعید غدیر خم از بزرگترین مناسبتهای جهان اسلام است. اگرچه در تفسیر واقعه غدیر میان شیعه و اهل سنت تفاوتهایی وجود دارد، اما جایگاه امام علی (ع) بهعنوان نماد عدالت، علم، شجاعت و اخوت اسلامی مورد اتفاق همه مسلمانان است.
در نگاه شیعه، غدیر اعلام ولایت امام علی (ع) و در نگاه اهل سنت، تاکید پیامبر اکرم (ص) بر محبت و منزلت ایشان تلقی میشود؛ اما هر دو روایت بر اهمیت وحدت امت اسلامی تاکید دارند.
امام علی (ع) و اسلام اعتدالگرا :
سیره امام علی (ع) نشان میدهد که ایشان هویت امت اسلامی را بر تعصبات قومی و نژادی مقدم میدانست. در حکومت انحضرت، معیار برتری نه عرب و عجم، بلکه تقوا، دانش و شایستگی بود.
خلافت امام علی (ع) در کوفه، در قلب حوزه تمدنی عراق و خراسان بزرگ، زمینه تقویت تمدنی را فراهم ساخت که بعدها در سرزمینهایی چون بلخ، بخارا، سمرقند، نیشابور، هرات و شبهقاره هند به شکوفایی علمی، فرهنگی و عرفانی انجامید.
این تجربه تاریخی نشانداد که اسلام در بستر عدالت، عقلانیت و همبستگی امت اسلامی به شکوفایی تمدنی دست مییابد.
امام علی (ع) و مبارزه با افراطگرایی:
یکی از مهمترین ابعاد سیره امام علی (ع)، برخورد ایشان با خوارج بود. خوارج با تکفیر مسلمانان و برداشتهای افراطی از دین، وحدت جامعه اسلامی را تهدید میکردند.
امام علی (ع) نخست از راه گفتوگو و روشنگری با انان برخورد کرد؛ اما هنگامی که به خشونت، ترور و اشوب روی اوردند، برای دفاع از امنیت جامعه اسلامی با آنان مقابله نمود.
این تجربه تاریخی برای جهان اسلام امروز نیز اهمیت فراوان دارد؛ زیرا جریانهای تکفیری معاصر نیز با سوءبرداشت از دین، چهره اسلام را مخدوش میکنند.
از این رو، مبارزه فکری، فرهنگی و اجتماعی با افراطگرایی دینی، بخشی از میراث سیاسی و فکری امام علی (ع) و از ضرورتهای جهان اسلام معاصر است.
غدیر و مسئولیت تمدنی جهان اسلام :
جهان امروز در حال گذار از نظم تک قطبی به سوی ساختار چند قطبی است.
در همین حال، روایت مسلط نیولیبرالیسم با بحرانهای اخلاقی، اجتماعی و سیاسی روبه رو شده و بسیاری از مبانی مشروعیت خود را از دست داده است.
قدرتهای نوظهوری چون چین، روسیه، هند و ایران در حال افزایش نقش خود در نظام جهانیاند، اما تاکنون نتوانسته اند یک الگوی جامع اخلاقی برای مدیریت جهان ارائه کنند.
در چنین شرایطی، جهان اسلام میتواند با الهام از میراث امام علی (ع)، در شکل دهی به گفتمان اینده جهان سهم بگیرد.
اسلام اعتدالگرا و عرفانی که بر عدالت، عقلانیت، علم، کرامت انسانی و همزیستی استوار است، ظرفیت ان را دارد که بهعنوان یک مشارکت تمدنی در بازسازی مبانی اخلاقی نظم جهانی مطرح گردد.
تمدنی که پس از عصر امام علی (ع) در مراکز بزرگی چون سمرقند، بخارا، بلخ، نیشابور، هرات و شبهقاره هند شکوفا شد، گواه ظرفیت تاریخی جهان اسلام در پیوند میان علم، معنویت و پیشرفت است.
افغانستان و پیام غدیر :
برای مردم افغانستان نیز پیام غدیر اهمیت ویژه دارد. تجربه دهه های گذشته نشان داده است که تعصبات قومی و رقابتهای هویتی نهتنها راه حل بحران نیست، بلکه خود به تداوم ان کمک میکند.
افغانستان زمانی به ثبات پایدار دست خواهد یافت که همه اقوام و جریانهای سیاسی، منافع ملی را در چارچوب انسجام ملی و وحدت اسلامی تعریف کنند.
عبور از روایتهای تفرقه افکن و حرکت به سوی گفتمان امت اسلامی میتواند زمینهساز امنیت، توسعه اقتصادی و همکاری منطقهای گردد.
غدیر خم تنها یک رویداد تاریخی نیست، بلکه نماد عدالت، اعتدال، اخوت اسلامی و کرامت انسانی است. چه از منظر محبت امام علی (ع) و چه از منظر ولایت ایشان، پیام مشترک غدیر دعوت به وحدت امت اسلامی و پاسداری از ارزشهای انسانیست.
امروز که جهان اسلام با افراطگرایی، تفرقه و تحولات بزرگ جهانی روبه رو است، بازگشت به مکتب امام علی (ع) میتواند راهنمای اینده باشد.
همانگونه که ان حضرت با تعصبات قومی و افراطگرایی خوارج مقابله کرد، مسلمانان نیز باید بر محور علم، عدالت، معنویت و همزیستی گرد هم ایند.
پیام غدیر در عصر حاضر انست که جهان اسلام با تکیه بر میراث اعتدالگرای امام علی (ع)، ضمن تقویت وحدت و پیشرفت ملتهای مسلمان، میتواند در شکلدهی به مبانی اخلاقی نظم اینده جهانی نیز نقشی سازنده ایفا کند.
عید سعید غدیر خم بر همه مسلمانان جهان، بهویژه مردم شریف افغانستان، مبارک باد.
سید باقرشاه احمدی.
