هجرت پیامبر گرامی اسلام (ص) و روز مقاومت اسلامی
۲۳ اسد در تقویم افغانستان یادآور رویدادها و ارزشهایی است که با مفاهیمی مانند ایمان، آزادی، فداکاری، ایستادگی و امید پیوند دارند. این روز فرصتی است تا از یکسو دربارهٔ هجرت پیامبر بزرگ اسلام حضرت محمد مصطفی (ص) از مکه به مدینه و درسهای ارزشمند آن بیندیشیم و از سوی دیگر، مفهوم مقاومت در برابر ظلم و دفاع از حق و کرامت انسانی را مورد توجه قرار دهیم. هجرت پیامبر اسلام (ص) یکی از مهمترین رویدادهای تاریخ اسلام است که مسیر آیندهٔ مسلمانان را تغییر داد و زمینهٔ شکلگیری جامعهای منظم و متحد را فراهم کرد.
حضرت محمد (ص) در شهر مکه به پیامبری مبعوث شد و مردم را به پرستش خدای یگانه، عدالت، اخلاق نیک، برادری و مبارزه با ظلم و بتپرستی دعوت کرد. اما مشرکان مکه با دعوت پیامبر مخالفت کردند و مسلمانان را مورد آزار و فشار قرار دادند. هرچه شمار مسلمانان بیشتر میشد، دشمنی مخالفان نیز افزایش مییافت. در چنین شرایطی، پیامبر (ص) به فرمان خداوند تصمیم به هجرت گرفت. پیش از آن، بسیاری از مسلمانان بهتدریج از مکه به یثرب مهاجرت کرده بودند. یثرب که بعدها مدینهالنبی نام گرفت، شهری بود که گروهی از مردم آن با پیامبر پیمان بسته و از ایشان حمایت کرده بودند. مشرکان مکه تصمیم گرفته بودند پیامبر (ص) را از میان بردارند. اما خداوند پیامبر خود را از این توطئه آگاه کرد. حضرت علی (ع) نیز با فداکاری در بستر پیامبر خوابید تا دشمنان تصور کنند پیامبر هنوز در خانه است. پیامبر (ص) همراه ابوبکر از مکه خارج شد و پس از مدتی به مدینه رسید. این سفر تاریخی سرنوشت اسلام را دگرگون ساخت. هجرت تنها یک سفر از یک شهر به شهر دیگر نبود؛ بلکه حرکت از شرایط سخت به سوی ساختن آیندهای بهتر بود. پس از ورود پیامبر (ص) به مدینه، مسجد ساخته شد و میان مهاجران و انصار پیوند برادری برقرار گردید. همچنین با ایجاد نظم اجتماعی و پیمانهای اجتماعی، جامعهٔ جدید اسلامی شکل گرفت. به همین دلیل، هجرت در تاریخ اسلام اهمیت بسیار زیادی دارد و بعدها به عنوان مبدأ تاریخ هجری انتخاب شد.
هجرت پیامبر (ص) درسهای فراوانی برای مسلمانان و همهٔ انسانها دارد. نخستین درس آن، ایمان و امید است. پیامبر (ص) در شرایطی بسیار دشوار قرار داشت، اما هیچگاه امید خود را از دست نداد. این موضوع به ما میآموزد که انسان نباید در برابر مشکلات تسلیم شود و باید برای رسیدن به هدف درست، راههای مناسب را پیدا کند. دومین درس هجرت، فداکاری است. حضرت علی (ع) با شجاعت و فداکاری در شب هجرت در بستر پیامبر (ص) ماند. این اقدام نشان میدهد که رسیدن به اهداف بزرگ گاهی نیازمند ازخودگذشتگی و ترجیح منافع عمومی بر منافع شخصی است. درس دیگر هجرت، برادری و همبستگی میان مسلمانان و ابنای بشر است. مسلمانان مکه، یعنی مهاجران، در مدینه با استقبال انصار روبهرو شدند. مردم مدینه به برادران مسلمان خود کمک کردند و زمینهٔ زندگی تازهٔ آنان را فراهم ساختند. این رفتار نمونهای از همدلی، همکاری و انساندوستی است.
روز مقاومت اسلامی
مفهوم مقاومت نیز با ارزشهایی مانند ایستادگی در برابر ظلم، دفاع از حق، حفظ کرامت انسان و تلاش برای آزادی ارتباط دارد. مقاومت به معنای پایداری در برابر مشکلات و نپذیرفتن ظلم و بیعدالتی است. در تاریخ، ملتهای مختلف برای دفاع از سرزمین، استقلال و حقوق خود با دشواریهای فراوان روبهرو شدهاند. در این میان، باید میان مقاومت و خشونت بیهدف تفاوت قائل شد. مقاومت میتواند به معنای ایستادگی مدنی، حفظ وحدت، دفاع از حقوق مردم، تلاش برای عدالت، آموزش، آگاهیبخشی و کمک به نیازمندان باشد. جامعهای که در برابر بیعدالتی با روشهای مسئولانه و انسانی ایستادگی کند، میتواند آیندهٔ بهتری برای نسلهای بعدی بسازد. پیام مهم چنین روزی برای جوانان این است که ساختن آینده تنها با شعار امکانپذیر نیست؛ بلکه به دانش، اخلاق، اتحاد، مسئولیتپذیری و تلاش نیاز دارد. یک دانشآموز نیز میتواند با درس خواندن، احترام به دیگران، کمک به همصنفان، مبارزه با نادانی و تلاش برای پیشرفت جامعه، سهمی در ساختن آینده داشته باشد. اگر به هجرت پیامبر (ص) نگاه کنیم، درمییابیم که آن حضرت در برابر مشکلات تسلیم نشد، اما برای رسیدن به هدف خود با برنامه و تدبیر حرکت کرد. هجرت نشان داد که مقاومت واقعی تنها تحمل سختی نیست؛ بلکه پیدا کردن راهی درست برای عبور از مشکلات و رسیدن به جامعهای بهتر است. پیامبر (ص) پس از رسیدن به مدینه، تنها به فکر نجات خود نبود؛ بلکه برای ساختن جامعهای بر پایهٔ ایمان، عدالت، همکاری و مسئولیت اجتماعی تلاش کرد. بنابراین، یکی از مهمترین پیامهای هجرت این است که رهایی از مشکلات باید مقدمهای برای آبادانی و اصلاح جامعه باشد.
۲۳ اسد میتواند فرصتی برای یادآوری ارزشهایی مانند ایمان، فداکاری، آزادی، همبستگی و مقاومت در برابر بیعدالتی باشد. هجرت پیامبر اسلام (ص) از مکه به مدینه یکی از بزرگترین رویدادهای تاریخ اسلام است که نشان داد در شرایط دشوار نیز میتوان با ایمان، تدبیر، صبر و همکاری راهی به سوی آیندهای بهتر پیدا کرد.
از سوی دیگر، مفهوم مقاومت به ما میآموزد که در برابر ظلم و مشکلات بیتفاوت نباشیم و برای ساختن جامعهای عادلانه و آرام تلاش کنیم. بهترین شکل مقاومت برای نسل جوان، افزایش دانش، حفظ اخلاق، تقویت وحدت، احترام به حقوق دیگران و خدمت به جامعه است. پس پیام اصلی این روز را میتوان چنین خلاصه کرد؛ با ایمان و امید در برابر مشکلات ایستادگی کنیم، با دانش و اخلاق آینده را بسازیم و برای عدالت، صلح و کرامت انسانی تلاش نماییم.
نویسنده: محمد امان فلاح
