د ملګرو ملتونو د امنیت شورا غونډه؛ افغانستان د مشروعیت او نړیوال تعامل په اړه بحثونه
د افغانستان په اړه د ملګرو ملتونو د امنیت شورا وروستۍ غونډه یو ځل بیا دا څرګنده کړه چې د افغانستان قضیه لا هم د نړیوالې ټولنې په اجنډا کې له مهمو او نهحل شوو موضوعاتو څخه ده. دا غونډه په داسې شرایطو کې ترسره شوه چې افغانستان په هممهاله ډول د بشري حقونو، اقتصاد، بشري وضعیت او امنیت په برخو کې له څو ننګونو سره مخ دی، او د اسلامي امارت له حکومت سره د نړۍ د تعامل راتلونکی لا هم له ګڼو ابهامونو سره مل دی. په دې غونډه کې مطرح شوې خبرې ښيي چې که څه هم هېوادونه له اسلامي امارت سره د تعامل په طریقو کې اختلاف لري، خو د افغانستان د اوسني وضعیت په اړه په ډېرو اساسي اندېښنو کې نسبي اجماع موجوده ده.
د دې غونډې له مهمو موضوعاتو څخه یوه هم د افغانستان د ښځو او نجونو وضعیت و. د ملګرو ملتونو استازو او د بشري حقونو بنسټونو د امنیت شورا ډېری غړو هېوادونو یو ځل بیا پر ښځو لګول شوي محدودیتونه د اندېښنې وړ وبلل. له زدهکړې څخه د میلیونونو نجونو محرومېدل، د ښځو پر کار ځینې محدودیتونه او له ټولنیز ډګر څخه د هغوی د حضور کمېدل د ډېرو ویناوالو له نظره نه یوازې د بشري حقونو له معیارونو سره د ټکر موضوع ده، بلکې د افغانستان د پرمختګ او ثبات پر وړاندې یو جدي خنډ هم بلل کېږي. په دې برخه کې ټینګار وشو چې د زدهکړې او ټولنیز ګډون موضوع د ټولنې د پرمختګ لپاره مهمه ده.
په همدې لړ کې، په هرات کې د ښځو د نیولو په اړه راپورونه هم د بحث یوه برخه وګرځېده. دا موضوع د ځینو نړیوالو بنسټونو له لوري د اندېښنې وړ بلل شوې، خو په عین حال کې د اسلامي امارت له لوري په دې اړه د رسمي څرګندونو له مخې ټینګار شوی چې د اسلامي اصولو په چوکاټ کې د ټولنیز نظم او اسلامي ارزښتونو د رعایت په موخه اقدامات ترسره کېږي.
له بلې خوا، د امنیت شورا غونډې یو ځل بیا د اسلامي امارت په اړه د نړیوالو قدرتونو د لیدلورو توپیر هم روښانه کړ. لوېدیځ هېوادونه پر زیات سیاسي او ډیپلوماتیک تعامل ټینګار کوي، په داسې حال کې چې ځینې سیمهییز هېوادونه لکه چین، ایران او روسیه د تعامل او عملي همکارۍ پر اړتیا ټینګار کوي او د افغانستان د ثبات لپاره د ګډو هڅو ملاتړ کوي. دا اختلاف ښيي چې لا هم د افغانستان په اړه نړیواله بشپړه اجماع نه ده رامنځته شوې.
د سیاسي او بشري حقونو تر څنګ، امنیتي موضوعات هم د غونډې مهم محور و. افغانستان د ډېرو هېوادونو له نظره د امنیتي ننګونو د مدیریت او د ثبات د ټینګښت په برخه کې د ګډو هڅو اړتیا لري. په دې برخه کې ټینګار وشو چې د افغانستان له خاورې څخه د نورو هېوادونو پر ضد د هر ډول ګواښ د مخنیوي موضوع د سیمهییز او نړیوال ثبات لپاره مهمه ده.
په همدې حال کې، د افغانستان بشري وضعیت هم د اندېښنې وړ بلل شوی. راپورونه ښيي چې میلیونونه افغانان له بېوزلۍ، د خوړو له کمښت او اقتصادي ستونزو سره مخ دي. د مرستو کمېدل او اقتصادي محدودیتونه د خلکو پر ژوند اغېز لري او د نړیوالو مرستندویه ادارو له خوا د دوامداره ملاتړ غوښتنه شوې ده.
د امنیت شورا په غونډه کې دا هم وویل شول چې له ګاونډیو هېوادونو سره رغنده اړیکې، د متقابل احترام پر بنسټ تعامل او د سیمهییز امنیت په برخه کې همکاري د افغانستان د ثبات لپاره مهم عناصر دي.
په داخلي کچه د خلکو د غوښتنو او د حکومت د هڅو ترمنځ د همغږۍ موضوع هم مطرح شوه. څارونکي باور لري چې د ټولنې د بېلابېلو قشرونو اړتیاوو ته پاملرنه کولای شي د ټولنیز ثبات په پیاوړتیا کې مهم رول ولوبوي.
په مجموع کې، د ملګرو ملتونو د امنیت شورا غونډې یو ځل بیا وښودله چې افغانستان لا هم د څو موازي ننګونو په حالت کې قرار لري؛ امنیتي موضوعات، بشري وضعیت، اقتصادي ستونزې او د نړیوال تعامل مسله هغه اساسي ټکي دي چې د حل لپاره یې دوامداره همغږۍ او ګډو هڅو ته اړتیا لیدل کېږي.
