بازگشت جهان نادیدنی در عصر آشوب؛ از جن در متون ابراهیمی تا گفتمان «موجودات غیرارگانیک» در بحران پایانی بشر
مقدمه
در هنگامهای که جهان در آستانه تحولات عمیق ژئوپلیتیکی، فروپاشیهای اخلاقی و انقلابهای فناورانه قرار گرفته است، مفاهیمی که روزگاری در متون مقدس خوانده میشدند، با زبانی نو به صحنه بازگشتهاند.
اظهارات اخیر دونالد ترامپ درباره احتمال انتشار اسناد مربوط به (پدیدههای هوایی ناشناس / موجودات فرازمینی) بار دیگر پرسشی دیرینه را زنده کرده است:
آیا بشر مدرن در حال مواجهه با نوعی موجود غیرانسانی است؟
یا با بازتعریف رسانهای همان مفاهیمی روبهرو هستیم که ادیان ابراهیمی قرنها پیش از آن سخن گفته بودند؟
۱. جن در قرآن؛ موجودی واقعی در نظام خلقت
قرآن کریم بهصراحت از (جن) یاد میکند؛ موجودی دارای اراده، اختیار و تکلیف.
در سورههای (جن)، (نمل) و (سبأ) به نقش آنان در زمان حضرت سلیمان اشاره شده است.
اما نکته بنیادین این است که تسلط سلیمان بر جن، موهبتی الهی و استثنایی بود. قرآن کریم هرگونه پناه بردن یا وابستگی به جن را انحراف معرفی میکند.
از منظر توحیدی، جهان نادیدنی وجود دارد، اما تعامل قدرتطلبانه با آن نشانه سقوط معنوی است و اکیداً منع شده است.
۲. سلیمان در سنت یهودی و مسیحی
در تورات، سلیمان نماد حکمت و اقتدار است و در برخی متون تفسیری یهودی، روایتهایی از تسلط او بر ارواح دیده میشود.
در انجیل نیز مفهوم (ارواح ناپاک) مطرح است و حضرت عیسی (ع) به اخراج آنان میپردازد.
در هر سه سنت، موجودات نامرئی بهعنوان بخشی از نظام خلقت پذیرفته شدهاند، اما هیچگاه ارتباط ساختاری و قدرتمحور انسان با آنها توصیه نشده است.
۳. شباهت مفهومی با (موجودات غیرارگانیک)
در ادبیات معاصر، از اصطلاحاتی چون:
– موجودات غیرارگانیک (غیرزیستی)
– هوش غیرانسانی
– موجودات فرازمینی
استفاده میشود.
شباهتهای مفهومی قابل توجه است:
– نامرئی یا ناشناخته بودن
– غیرمادی یا غیرزیستی بودن
– توان تأثیرگذاری بر انسان
– عدم شناخت کامل ماهیت
اما تفاوت بنیادین در چارچوب تفسیر است:
– در متون دینی: چارچوب اخلاق و توحید
– در گفتمان مدرن: چارچوب امنیت ملی، فناوری و رقابت قدرتها
این تشابه میتواند نشانه استمرار یک دغدغه کهن انسانی درباره جهان نادیدنی باشد، نه الزاماً اثبات یکسانی ماهوی.
۴. گسترش فرقههای مدعی ارتباط با اجنه در ایران
در سالهای اخیر، در ایران گزارشهایی درباره فعالیت جریانها و گروههایی منتشر شده است که تحت عناوینی چون (احضار موکل)، (ارتباط با اجنه) و علوم غریبه فعالیت میکنند. این گروهها عمدتاً در فضای مجازی یا بهصورت غیررسمی حضور دارند و در مواردی با برخورد جدی قضایی مواجه شدهاند.
از منظر جامعهشناسی دینی، گسترش چنین پدیدههایی معمولاً در شرایط زیر رخ میدهد:
– بحران هویت
– فشار اقتصادی
– عطش معنویت جایگزین
– بیاعتمادی به نهادهای رسمی
در چنین شرایطی، گرایش به جهان نادیدنی افزایش مییابد.
۵. افغانستان و برخورد طالبان با رمالان و مدعیان سحر
در افغانستان، پس از بازگشت طالبان به قدرت، برخورد گستردهای با رمالان و مدعیان جادوگری صورت گرفته است. این اقدامات را میتوان در چارچوب:
– تثبیت اقتدار دینی
– کنترل اجتماعی
– مهندسی اعتقادی جامعه
تحلیل کرد.
نکته قابل تأمل آن است که در هر دو جامعه، مسئله (ارتباط با موجودات نامرئی) به موضوعی اجتماعی-امنیتی تبدیل شده است؛ نشانهای از اینکه بحران معنوی به سطح ساختار سیاسی نیز نفوذ کرده است.
۶. بحران پایانی بشر؛ تقابل درونی یا تقابل با جهان نادیدنی؟
در متون دینی، تاریخ صحنه تقابل خیر و شر است.
اما این تقابل پیش از آنکه میان انسان و جن باشد، در درون انسان جریان دارد.
آنچه امروز بهعنوان (جنگ پایانی) یا (تقابل آخرالزمانی) تعبیر میشود، میتواند چنین تفسیر گردد:
– تشدید بحران اخلاقی
– سلطه فناوری بر معنویت
– بهرهبرداری از ترسهای ماورایی در جنگ شناختی
اگر موجودات نامرئی بخشی از نظام خلقت باشند، حضور آنان در چارچوب اراده الهی معنا مییابد.
اما بحرانهای امروز بیش از هر چیز نتیجه انتخابهای انسانی، ساختارهای قدرت و ضعف معنوی جوامع است.
جمعبندی تمدنی
بازگشت گفتمان (موجودات غیرارگانیک) در غرب،
رشد فرقههای مدعی ارتباط با اجنه در ایران،
و برخورد سختگیرانه با رمالان در افغانستان،
همگی نشان میدهد که بشر معاصر در میانه فروپاشی قطعیتهای مادی، بار دیگر به جهان نادیدنی میاندیشد.
اما پاسخ نهایی نه در هیجانزدگی نسبت به ناشناختهها، بلکه در بازگشت به اخلاق، توحید و مسئولیت انسانی نهفته است.
تقابل اصلی، پیش از آنکه میان انسان و جن باشد،
میان ایمان و سلطهطلبی،
میان حقیقت و فریب،
و میان معنویت و قدرتپرستی است.
نویسنده: سید باقرشاه احمدی
