افغانستان؛ از میراث تاریخی تا فرصتهای گردشگری
روز جهانی گردشگری در حالی فرا میرسد که افغانستان با برخورداری از میراث تاریخی، طبیعت متنوع و جاذبههای فرهنگی، ظرفیت قابل توجهی برای توسعه گردشگری دارد؛ اما بهرهگیری از این ظرفیت به حفاظت از میراث، ایجاد زیرساختهای مناسب، امنیت مسیرها و استفاده مؤثر از فناوریهای نوین وابسته است.
گردشگری در افغانستان تنها به معنای سفر به چند مکان تاریخی و طبیعی نیست؛ این بخش میتواند به یکی از مسیرهای پیوند اقتصاد محلی، میراث فرهنگی و معرفی افغانستان به جهان تبدیل شود. کشوری که در طول هزاران سال محل رفتوآمد تمدنها، فرهنگها و مسیرهای تجاری بوده، مجموعهای گسترده از آثار تاریخی و چشماندازهای طبیعی را در خود جای داده است.
از دره بامیان و بند امیر تا شهرهای تاریخی بلخ و هرات، منار جام و باغ بابر، جاذبههایی وجود دارند که هرکدام بخشی از تاریخ و هویت فرهنگی افغانستان را بازتاب میدهند. با این حال، داشتن جاذبه بهتنهایی به معنای داشتن صنعت گردشگری توسعهیافته نیست. میان ظرفیت گردشگری و تبدیل آن به یک فعالیت پایدار اقتصادی، فاصلهای وجود دارد که نیازمند سرمایهگذاری، برنامهریزی و مدیریت است.
یکی از مهمترین مسائل، حفاظت از میراث تاریخی است. تجربه افغانستان نشان داده است که آثار تاریخی در برابر جنگ، تخریب، فرسایش و توسعه بیبرنامه آسیبپذیرند. بنابراین توسعه گردشگری زمانی میتواند پایدار باشد که افزایش بازدیدکنندگان با حفاظت از مکانهای تاریخی و طبیعی همراه شود.
از سوی دیگر، گردشگری داخلی نیز میتواند نقطه آغاز توسعه این بخش باشد. سفر شهروندان افغانستان به مناطق طبیعی و تاریخی، افزون بر ایجاد درآمد برای جوامع محلی، میتواند زمینه شکلگیری خدمات اقامتی، حملونقل، رستورانها، صنایع دستی و سایر فعالیتهای اقتصادی مرتبط با گردشگری را فراهم کند.
فناوری؛ فرصت تازه برای معرفی افغانستان
موضوع روز جهانی گردشگری در سال ۲۰۲۶ بر نقش دستورکار دیجیتال و هوش مصنوعی در بازطراحی گردشگری متمرکز است. این موضوع برای افغانستان اهمیت ویژه دارد؛ زیرا بخش بزرگی از جاذبههای کشور هنوز در سطح بینالمللی بهصورت گسترده معرفی نشدهاند.
تصاویر و ویدیوهای باکیفیت، تورهای مجازی، نقشههای دیجیتال، معرفی چندزبانه جاذبهها و استفاده مسئولانه از هوش مصنوعی میتواند دسترسی مخاطبان خارجی به اطلاعات مربوط به افغانستان را افزایش دهد. در این میان، رسانهها و تولیدکنندگان محتوای افغانستان نیز میتوانند نقش مهمی در معرفی چهره فرهنگی و طبیعی کشور داشته باشند.
با این حال، فناوری جایگزین زیرساخت نیست. اگر یک مقصد گردشگری راه مناسب، خدمات صحی، امکانات اقامتی، اطلاعات قابل اعتماد و سازوکار مناسب حفاظت از محیط زیست و میراث فرهنگی نداشته باشد، تبلیغات دیجیتال بهتنهایی نمیتواند گردشگری پایدار ایجاد کند.
در نهایت، آینده گردشگری افغانستان به این بستگی دارد که جاذبههای تاریخی و طبیعی کشور چگونه از یک ظرفیت موجود به یک منبع پایدار توسعه تبدیل شوند. روز جهانی گردشگری میتواند فرصتی باشد برای بازنگری در این پرسش که افغانستان چگونه میتواند میراث خود را حفظ کند، آن را با جهان به اشتراک بگذارد و سهم جوامع محلی از منافع گردشگری را افزایش دهد.
روز جهانی گردشگری هر سال در ۲۷ سپتمبر برگزار میشود. بر اساس اطلاعات یونسکو، افغانستان دو اثر ثبتشده در فهرست میراث جهانی دارد و چندین مکان تاریخی و طبیعی دیگر نیز در فهرست موقت این سازمان قرار گرفتهاند.
مسئله اصلی گردشگری افغانستان کمبود جاذبه نیست؛ بلکه تبدیل این جاذبهها به یک شبکه منظم، قابل دسترس و پایدار گردشگری است. اگر حفاظت از میراث، زیرساخت، خدمات محلی و معرفی دیجیتال همزمان تقویت شوند، گردشگری میتواند فراتر از یک فعالیت تفریحی، به ابزاری برای اشتغال محلی، اقتصاد فرهنگی و معرفی افغانستان تبدیل شود.
