افغانستان و معنای ایستادگی؛ چرا یاد شهید نصرالله برای ما مهم است؟
در سالروز شهادت سید حسن نصرالله، شاید مهمترین پرسش برای مردم افغانستان این نباشد که او چه کسی بود، بلکه این باشد که چرا نام او برای بخشی از مردم منطقه با مفهوم ایستادگی گره خورده است و چرا بازخوانی این شخصیت میتواند برای جامعهای مانند افغانستان معنا داشته باشد.
افغانستان بیش از چهار دهه میدان رقابت قدرتهای بزرگ و منطقهای بوده است. نسلهای مختلف افغانستانی، جنگ، اشغال، مهاجرت و مداخله خارجی را تجربه کردهاند؛ از حضور ارتش شوروی پیشین گرفته تا حضور نظامی امریکا و متحدانش. در چنین سرزمینی، مفهوم استقلال تنها یک واژه سیاسی نیست؛ بخشی از حافظه تاریخی مردم است. افغانستان بارها هزینه سنگین تصمیمهایی را پرداخته که در بیرون از مرزهایش گرفته شدهاند.
از همین زاویه میتوان به لبنان و فلسطین نیز نگاه کرد. شهید سید حسن نصرالله برای هوادارانش شخصیتی بود که بخش مهمی از زندگی سیاسی خود را به مقابله با اسرائیل و حمایت از فلسطین اختصاص داد. حزبالله در دوره رهبری او از یک گروه لبنانی به بازیگری مهم در معادلات منطقهای تبدیل شد و در جنگ ۲۰۰۶ با اسرائیل، مقاومت مسلحانه را محور اصلی رویارویی خود قرار داد. رویترز نیز در گزارش زندگینامهای خود از نصرالله، نقش او در تبدیل حزبالله به یک نیروی اثرگذار منطقهای و جایگاه او در میان هوادارانش بهعنوان چهرهای مخالف اسرائیل و امریکا را برجسته کرده است.
اما آنچه میتواند برای افغانستان اهمیت بیشتری داشته باشد، مفهوم ایستادگی است؛ مفهومی که نباید آن را تنها به سلاح و جنگ تقلیل داد. ایستادگی میتواند دفاع از استقلال، حفظ هویت، مخالفت با تحمیل اراده خارجی و دفاع از حق مردم برای تعیین سرنوشت خود نیز معنا شود. افغانستان در تاریخ معاصر خود نمونههای فراوانی از چنین تجربهای را پشت سر گذاشته است.
پیوند افغانستان با مسئله فلسطین نیز موضوع تازهای نیست. اسناد سازمان ملل نشان میدهد که حکومتهای پیشین افغانستان در دهههای گذشته در مجامع بینالمللی از حقوق مردم فلسطین حمایت کردهاند. در سال ۱۹۸۶، نماینده افغانستان در سازمان ملل بر همبستگی مردم افغانستان با مبارزه مردم فلسطین برای حقوق ملی و حق تعیین سرنوشت تأکید کرده بود. این سابقه نشان میدهد که مسئله فلسطین برای افغانستان، حتی پیش از شکلگیری معادلات کنونی منطقه، موضوعی دارای جایگاه سیاسی و اخلاقی بوده است.
در نگاه جریان مقاومت، شهادت سید حسن نصرالله پایان یک مسیر نیست؛ بلکه بخشی از روایتی است که بر ایستادگی در برابر اسرائیل و حمایت از فلسطین تأکید دارد. نصرالله در سالهای پایانی زندگی خود نیز در سخنرانیهایش ارتباط میان جبهه لبنان و جنگ غزه را آشکارا مطرح میکرد و حزبالله عملیات خود را حمایت از فلسطینیان عنوان میکرد.
برای افغانستان، بازخوانی این میراث میتواند به معنای بازگشت به یک پرسش اساسی باشد: ملتی که خود طعم اشغال و جنگ را چشیده است، چگونه میتواند رنج ملتهای دیگر را بفهمد؟ پاسخ این پرسش الزاماً در میدان نظامی نیست؛ میتواند در همدلی با مردم فلسطین، دفاع از کرامت انسانی و مخالفت با سلطه و تحمیل خارجی نیز جستوجو شود.
سالگرد شهادت دبیرکل فقید حزبالله لبنان، از این منظر، فرصتی برای یادآوری شهیدی است که نامش با مقاومت لبنان و فلسطین گره خورده است؛ و برای افغانستان، فرصتی برای بازاندیشی درباره مفهومی آشنا: ایستادگی برای حق، استقلال و کرامت انسان.
