افغانستان پس از پنج سال؛ ثبات امنیتی و چالشهای پیشروی توسعه
۲۴ اسد، سالروز بازگشت طالبان به قدرت در افغانستان است؛ رویدادی که پس از دو دهه جنگ و حضور نظامی امریکا و ناتو، فصل تازهای را در تاریخ سیاسی کشور رقم زد. در پنج سال گذشته، افغانستان از یکسو شاهد کاهش چشمگیر جنگ و درگیریهای گسترده بوده و از سوی دیگر با چالشهای اقتصادی، بیکاری، مهاجرت و محدودیتهای آموزشی برای دختران روبهرو بوده است. اکنون در پنجمین سال این تحول، پرسش اساسی این است که چگونه میتوان ثبات موجود را به توسعه پایدار و فرصتهای بیشتر برای مردم تبدیل کرد.
یکی از مهمترین موضوعاتی که در این پنج سال همواره مورد بحث بوده، وضعیت آموزش دختران است. دروازههای مکاتب بالاتر از صنف ششم و دانشگاهها همچنان به روی دختران بسته مانده و بر بنیاد گزارشهای یونسکو، حدود ۲.۴ میلیون دختر افغان از آموزش متوسطه محروم شدهاند. طالبان این تصمیم را با توجه به شرایط فرهنگی و برداشت خود از ارزشهای اسلامی موقتی و مرتبط با فراهمشدن شرایط مناسب برای آموزش دختران عنوان کردهاند. با این حال، ادامه این وضعیت، نگرانیهایی را درباره آینده نیروی متخصص کشور به وجود آورده است؛ زیرا افغانستان برای رشد اقتصادی و تأمین کادرهای مسلکی، به حضور و آموزش همه جوانان خود نیاز دارد.
در کنار آموزش، بیکاری و دشواریهای اقتصادی از دیگر چالشهای جدی مردم در این دوره بوده است. کاهش فرصتهای کاری، ضعف سرمایهگذاری، محدودیت کمکهای خارجی و بازگشت شمار زیادی از مهاجران از کشورهای همسایه، فشار بیشتری بر بازار کار وارد کرده است. سازمان ملل متحد نیز محدودبودن فرصتهای کاری و کاهش درآمد خانوادهها را از عوامل مهم افزایش مهاجرت افغانها میداند. در چنین شرایطی، ایجاد زمینه برای سرمایهگذاری، رشد تجارت، حمایت از تولید داخلی و فراهمکردن زمینه کار برای جوانان میتواند یکی از مهمترین اولویتهای حکومت و جامعه افغانستان باشد.
مهاجرت نیز در این پنج سال به یکی از واقعیتهای مهم جامعه افغانستان تبدیل شده است. شماری از جوانان به دلیل نبود کار و چشمانداز روشن اقتصادی، کشور را ترک کردهاند و از سوی دیگر، بازگشت اجباری مهاجران از ایران و پاکستان فشار بیشتری بر خانوادهها و بازار کار داخلی وارد کرده است. ادامه این روند، تنها با ایجاد امنیت حل نمیشود؛ بلکه مردم زمانی ماندن در کشور را انتخاب میکنند که در کنار امنیت، آموزش، کار و امید به آینده نیز داشته باشند. سازمان ملل نیز هشدار داده است که کمبود فرصتهای اقتصادی و محدودیتها میتواند به مهاجرت بیشتر، بهویژه در میان جوانان تحصیلکرده، منجر شود.
پنج سال پس از ۲۴ اسد ۱۴۰۰، افغانستان در نقطهای قرار دارد که حفظ ثبات و امنیت، تنها بخشی از مسیر آینده است. گام بعدی میتواند تمرکز بیشتر بر اقتصاد، ایجاد فرصتهای کاری، جلوگیری از مهاجرت جوانان و یافتن راهحلی برای بازگشایی مسیر آموزش دختران در چارچوب ارزشهای اسلامی و فرهنگی جامعه باشد. اگر ثبات موجود با توسعه اقتصادی، آموزش و مشارکت بیشتر مردم همراه شود، میتواند زمینهساز افغانستانی باثباتتر و خودکفاتر گردد؛ افغانستانی که جوانان آن به جای جستوجوی آینده در بیرون از کشور، بتوانند امید و فرصت ساختن آینده را در داخل وطن خود ببینند.
