روز جهانی بینایی؛ چشمانی که در میان صفحه‌های موبایل فراموش می‌شوند
۸ اکتوبر؛ روز جهانی بینایی فرصتی است برای یادآوری اهمیت یکی از اساسی‌ترین حواس انسان؛ حسی که بسیاری از مردم تنها زمانی به ارزش آن پی می‌برند که با کاهش دید یا بیماری چشم روبه‌رو شوند. امسال نیز نهادهای بین‌المللی با تأکید بر مراقبت و معاینه منظم چشم، خواستار توجه بیشتر به سلامت بینایی شده‌اند.
اهمیت این موضوع برای افغانستان بیشتر است؛ کشوری که سال‌ها با کمبود خدمات صحی، دسترسی نابرابر به مراکز درمانی و مشکلات اقتصادی روبه‌رو بوده است. بر اساس اطلاعات دفتر منطقه‌ای سازمان جهانی بهداشت، در افغانستان بیش از ۴۰۰ هزار نفر نابینا و حدود ۱.۵ میلیون نفر دچار اختلال بینایی هستند و حدود ۸۰ درصد موارد نابینایی می‌تواند با پیشگیری، تشخیص به‌موقع یا درمان مناسب قابل پیشگیری باشد. آب مروارید نیز از مهم‌ترین عوامل نابینایی در کشور به شمار می‌رود.
در کنار این مشکلات، سبک زندگی نیز در سال‌های اخیر تغییر کرده است. موبایل، شبکه‌های اجتماعی و صفحه‌های دیجیتال به بخش جدایی‌ناپذیر زندگی بسیاری از مردم تبدیل شده‌اند. برای بخشی از جوانان و نوجوانان افغانستان، به‌ویژه در شرایطی که فرصت‌های شغلی، آموزشی و تفریحی محدود است، ساعت‌های طولانی در شبکه‌های اجتماعی، تماشای ویدیو و استفاده از تلفن همراه به بخشی از برنامه روزانه تبدیل شده است.
البته استفاده از موبایل به‌تنهایی به معنای ایجاد نابینایی نیست؛ اما خیره‌شدن طولانی‌مدت به صفحه نمایش می‌تواند با خستگی چشم، خشکی چشم و ناراحتی‌های بینایی همراه باشد و در کنار کمبود خواب، کم‌تحرکی و بی‌نظمی در سبک زندگی، ضرورت مراقبت بیشتر از چشم را افزایش می‌دهد. سازمان جهانی بهداشت نیز بر اهمیت تشخیص زودهنگام و معاینه منظم چشم تأکید دارد.
در افغانستان، مسئله تنها موبایل نیست؛ بی‌برنامگی روزمره، بیکاری، کاهش فعالیت‌های اجتماعی و ورزشی و گذراندن بخش قابل توجهی از روز در فضای مجازی نیز به تغییر سبک زندگی، به‌ویژه در میان جوانان، انجامیده است. در چنین شرایطی، مراقبت از چشم می‌تواند از یک عادت ساده آغاز شود: فاصله مناسب از صفحه نمایش، استراحت دادن منظم به چشم‌ها، خواب کافی، فعالیت در فضای باز، نور مناسب هنگام مطالعه و مراجعه به داکتر در صورت تاری دید، درد یا کاهش بینایی.
روز جهانی بینایی در افغانستان تنها یک مناسبت تقویمی نیست؛ یادآوری این واقعیت است که بسیاری از مشکلات بینایی قابل پیشگیری یا قابل درمان‌اند. در کشوری که هنوز شمار قابل توجهی از مردم به خدمات تخصصی چشم دسترسی ندارند، آگاهی عمومی می‌تواند نخستین گام برای جلوگیری از نابینایی قابل پیشگیری باشد.
در نهایت، مراقبت از چشم به معنای کنار گذاشتن فناوری نیست؛ بلکه به معنای استفاده متعادل از آن است. موبایل و فضای مجازی می‌توانند ابزار آموزش و ارتباط باشند، اما نباید جای خواب، مطالعه، کار، ورزش، ارتباط اجتماعی و زندگی واقعی را بگیرند. در روز جهانی بینایی، شاید یکی از ساده‌ترین پیام‌ها همین باشد: چشمان ما برای دیدن زندگی‌اند، نه فقط برای خیره‌شدن به صفحه‌ای کوچک.
