سازمان ملل در آزمون اعتبار؛ آیا دیپلماسی هنوز میتواند جلوی جنگ را بگیرد؟
امروز، سهشنبه ۳۱ سنبله، هشتادویکمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد وارد مرحله مناظره عمومی میشود؛ نشستی که در شرایطی آغاز شده است که جهان با جنگهای طولانی، بحرانهای منطقهای، افزایش فشارهای اقتصادی و کاهش اعتماد به نهادهای چندجانبه روبهرو است. شعار امسال نشست، بازگرداندن اعتماد، مدیریت تحول؛ سازمان ملل متحدی که برای همه کار میکند تعیین شده است؛ شعاری که شاید بیش از هر زمان دیگری با وضعیت کنونی این سازمان ارتباط دارد.
سازمان ملل در حالی بار دیگر رهبران جهان را در نیویارک گردهم میآورد که فاصله میان ادبیات دیپلماتیک و واقعیت میدان جنگ همچنان عمیق است. از جنگ اوکراین تا بحرانهای خاورمیانه و تنش میان ایران و امریکا، بسیاری از بحرانهای بزرگ جهان هنوز راهحل سیاسی پایدار پیدا نکردهاند. گزارشهای روزهای اخیر نیز نشان میدهد که موضوع جنگهای خاورمیانه، اوکراین، جنگ امریکا علیه ایران و امنیت انرژی از محورهای مهم رایزنیهای دیپلماتیک در حاشیه این نشست خواهد بود.
اما پرسش اصلی این نیست که در سالن مجمع عمومی چه سخنرانیهایی ایراد خواهد شد؛ پرسش مهمتر این است که این سخنرانیها تا چه اندازه میتوانند به تصمیم و اقدام تبدیل شوند.
سازمان ملل در هشت دهه گذشته یکی از مهمترین چارچوبهای گفتوگوی میان کشورها بوده است؛ اما افزایش جنگها و رقابت قدرتهای بزرگ، اعتبار و کارآمدی این چارچوب را با آزمون جدی مواجه کرده است. رئیس دوره جدید مجمع عمومی نیز از «فرسایش اعتماد»، درگیریهای خشونتآمیز، نابرابری و بحرانهای اقلیمی بهعنوان چالشهای اساسی نظام چندجانبه یاد کرده است.
اهمیت نشست امسال از این جهت است که جهان بیش از هر زمان دیگری به یک میز گفتوگوی مشترک نیاز دارد؛ اما همزمان، قدرتهای بزرگ درباره تعریف امنیت، صلح، حاکمیت و حتی نقش خود سازمان ملل اختلاف دارند. در چنین شرایطی، سازمان ملل نه میتواند جایگزین قدرتهای سیاسی جهان شود و نه میتواند به تنهایی جنگها را متوقف کند؛ اما میتواند آخرین فضای مشترک برای گفتوگو، فشار دیپلماتیک و ایجاد اجماع باشد.
برای افغانستان نیز این نشست اهمیت ویژه دارد. بحران انسانی، وضعیت زنان و دختران، اقتصاد شکننده، مهاجرت و مسئله امنیت منطقهای همچنان موضوعاتی هستند که بدون همکاری جامعه جهانی و تعامل منطقهای قابل حل نیستند. از این منظر، آنچه در نیویارک درباره افغانستان گفته میشود، زمانی اهمیت واقعی خواهد داشت که از سطح بیانیه و ابراز نگرانی فراتر رفته و به سیاستهای عملی منجر شود.
نشست امسال در نهایت یک آزمون برای خود سازمان ملل نیز خواهد بود: آیا این نهاد میتواند اعتماد ازدسترفته را بازسازی کند و میان قدرتهای رقیب، حداقلی از همکاری برای جلوگیری از گسترش جنگ ایجاد کند، یا همچنان شاهد بحرانهایی خواهد بود که تصمیمگیری درباره آنها بیرون از این سازمان انجام میشود؟
پاسخ این پرسش نه در متن سخنرانیها، بلکه در اقداماتی مشخص خواهد شد که پس از پایان نشست روی زمین باقی میماند.
نویسنده: محمدرضا حیدری
