علم، اعتدال و همزیستی؛ میراثی که باقی میماند
درگذشت آیتالله العظمی محمداسحاق فیاض برای بسیاری از مردم افغانستان تنها فقدان یک مرجع دینی نبود؛ بلکه از دست دادن شخصیتی بود که نامش با علم، وقار و آرامش گره خورده بود. واکنشهای گستردهای که در شهرها و روستاها دیده شد، نشان داد که جامعه ما هنوز برای دانش و اخلاق جایگاه ویژهای قائل است. این احترام عمومی، خود پیامی مهم درباره روح زنده فرهنگ افغانستان است.
زندگی او یادآور این حقیقت است که علم میتواند از دل محرومترین مناطق سر برآورد و به بلندترین قلهها برسد. در روزگاری که گاه هویتهای قومی بر همه چیز سایه میاندازد، احترام فراگیر به یک شخصیت علمی نشان داد که دانش همچنان ارزشی فراتر از مرزبندیها دارد. شاید همین نکته مهمترین درسی باشد که امروز میتوان از این رویداد گرفت: راه پیشرفت افغانستان از مسیر علم و تربیت نسل آگاه میگذرد.
آنچه درباره آیتالله فیاض بیشتر شنیده شد، سادهزیستی و تمرکز او بر کار علمی بود. او کمتر وارد کشاکشهای سیاسی شد و بیشتر به تدریس، تحقیق و تربیت شاگردان پرداخت. همین فاصلهگرفتن از رقابتهای روزمره سیاسی، جایگاه او را نزد اقشار مختلف جامعه استوارتر کرد. مردم به عالِمی اعتماد میکنند که سرمایه علمی و اخلاقی خود را در خدمت آرامش جامعه قرار دهد.
در فضای پرتنش منطقه، چنین الگویی بیش از همیشه اهمیت دارد. وقتی عالم دین بهجای حضور در صفبندیها، نقش راهنما و میانجی اخلاقی را ایفا کند، جامعه نیز احساس امنیت بیشتری میکند. محبوبیت پایدار معمولاً از همین مسیر شکل میگیرد؛ از استقلال، اعتدال و تمرکز بر رسالت اصلی.
نکته دیگری که در این روزها برجسته شد، پیامهای تسلیت و همدلی از سوی علمای اهل سنت و اقشار مختلف جامعه بود. این واکنشها بار دیگر نشان داد که همزیستی شیعه و سنی در افغانستان یک واقعیت تاریخی و اجتماعی است. در بسیاری از شهرها و روستاها، مردم فارغ از تفاوتهای مذهبی، در کنار هم زندگی کردهاند و احترام متقابل را تجربه کردهاند.
بازتاب این همدلیها میتواند تصویر دقیقتری از جامعه افغانستان ارائه دهد؛ جامعهای متکثر که ظرفیت همگرایی و همکاری را در خود دارد. تقویت این نگاه، بهویژه در شرایطی که منطقه با چالشهای فراوان روبهروست، ضرورتی جدی به شمار میرود.
امروز شاید بهترین بزرگداشت برای شخصیتهایی چون آیتالله فیاض، ادامه دادن همان مسیر باشد: توجه به علم، پرهیز از افراط، و پاسداشت احترام متقابل. اگر جامعه ما بتواند این سه اصل را تقویت کند، نهتنها یاد یک عالم بزرگ را زنده نگه داشته، بلکه گامی در مسیر ثبات و رشد برداشته است.
در نهایت، آنچه باقی میماند نامها نیستند، بلکه ارزشها هستند. علم، اعتدال و همزیستی سرمایههاییاند که میتوانند آیندهای روشنتر برای افغانستان بسازند؛ سرمایههایی که این روزها بیش از هر زمان دیگری به آنها نیاز داریم.
نویسنده: محمدرضا حیدری
