وقتی رؤیاهای دختران پشت دیوارهای محرومیت می‌ماند
روز جهانی فرزند دختر فرصتی برای یادآوری ارزش، کرامت و حقوق دختران است؛ اما در افغانستان، بسیاری از دختران با محرومیت از آموزش، ازدواج اجباری و زودهنگام، محدودیت در انتخاب مسیر زندگی و فرصت‌های نابرابر روبه‌رو هستند؛ محرومیت‌هایی که نه‌تنها آینده آنان، بلکه سرنوشت خانواده‌ها و جامعه را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد.
به گزارش خبرگزاری سریع؛ فرزند دختر بخشی ارزشمند از خانواده و جامعه است؛ کودکی که مانند هر فرزند دیگری به محبت، امنیت، آموزش، احترام و فرصت رشد نیاز دارد. دختران از نخستین سال‌های زندگی حق دارند بدون تبعیض بزرگ شوند، استعدادهای خود را پرورش دهند و در آینده درباره مسیر زندگی‌شان تصمیم بگیرند. ارزش دختران به جنسیت، نقش‌های از پیش تعیین‌شده یا انتظارات دیگران محدود نمی‌شود؛ آنان انسان‌هایی با حقوق، توانایی‌ها و آرزوهای مستقل‌اند.
با این حال، زندگی بسیاری از دختران در افغانستان با محدودیت‌هایی همراه است که فرصت تجربه یک کودکی امن و ساختن آینده‌ای مستقل را از آنان می‌گیرد. محرومیت از آموزش، ازدواج اجباری، ازدواج در سنین پایین، خشونت خانوادگی، تبعیض و محدودیت در مشارکت اجتماعی از جمله چالش‌هایی است که دختران در بخش‌هایی از جامعه با آن روبه‌رو هستند.
محرومیت از آموزش؛ بسته‌شدن دروازه‌های آینده
یکی از مهم‌ترین مشکلات دختران در افغانستان، محرومیت از آموزش است. از سال ۲۰۲۱، دختران از ادامه آموزش بالاتر از صنف ششم بازمانده‌اند و زنان نیز از تحصیلات پوهنتونی محروم شده‌اند.
صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف) در آگست ۲۰۲۶ اعلام کرد که بیش از ۲.۶ میلیون دختر در افغانستان از آموزش متوسطه محروم شده‌اند. این وضعیت، فرصت دسترسی دختران به دانش، کسب مهارت‌های حرفه‌ای و ورود به مشاغل تخصصی را محدود می‌کند.
آموزش تنها راه کسب مدرک نیست؛ بلکه به دختران کمک می‌کند حقوق خود را بشناسند، در برابر مشکلات تصمیم‌های آگاهانه بگیرند و برای زندگی آینده‌شان برنامه‌ریزی کنند. محرومیت طولانی‌مدت از آموزش می‌تواند وابستگی اقتصادی را افزایش دهد و فرصت مشارکت دختران در پیشرفت جامعه را کاهش دهد.
ازدواج اجباری؛ نادیده‌گرفتن حق انتخاب دختران
ازدواج اجباری یکی دیگر از موضوعات نگران‌کننده در زمینه حقوق دختران است. هنگامی که دختری بدون رضایت آزادانه خود به ازدواج وادار می‌شود، حق تصمیم‌گیری او درباره یکی از مهم‌ترین بخش‌های زندگی‌اش نادیده گرفته می‌شود.
فقر، مشکلات اقتصادی، ناامنی و برخی سنت‌های اجتماعی می‌توانند در افزایش آسیب‌پذیری دختران نقش داشته باشند. در برخی خانواده‌ها، ازدواج ممکن است راهی برای کاهش فشار اقتصادی یا حل اختلافات تلقی شود؛ اما این شرایط، اجبار دختر به ازدواج را توجیه نمی‌کند.
ازدواج در سنین پایین نیز می‌تواند پیامدهای جدی برای ادامه تحصیل، سلامت جسمی و روانی، استقلال اقتصادی و روابط اجتماعی دختران داشته باشد. دخترانی که پیش از آمادگی جسمی، روانی و اجتماعی وارد زندگی مشترک می‌شوند، ممکن است با مسئولیت‌هایی روبه‌رو شوند که توانایی یا اختیار کافی برای مدیریت آن‌ها ندارند.
حمایت از حق انتخاب همسر، جلوگیری از ازدواج کودکان و فراهم‌کردن امکان ادامه تحصیل، از اقداماتی است که می‌تواند به دختران کمک کند تا آینده خود را با آگاهی و اختیار بیشتری بسازند.
خشونت، تبعیض و محدودیت در زندگی روزمره
چالش‌های دختران تنها به آموزش و ازدواج محدود نیست. برخی دختران در محیط خانواده یا جامعه با خشونت جسمی و روانی، تحقیر، تبعیض و محدودیت در رفت‌وآمد و مشارکت اجتماعی مواجه می‌شوند. در مواردی نیز فقر و نبود خدمات حمایتی، امکان دسترسی آنان به کمک و حمایت را دشوار می‌سازد.
دختران دارای معلولیت، دختران بی‌جاشده و کودکانی که در خانواده‌های کم‌درآمد زندگی می‌کنند، ممکن است با موانع بیشتری در دسترسی به آموزش، مراقبت‌های صحی و حمایت اجتماعی روبه‌رو شوند. به همین دلیل، برنامه‌های حمایتی باید نیازهای متفاوت دختران را در نظر بگیرند و هیچ کودکی را به دلیل جنسیت، وضعیت اقتصادی یا شرایط جسمی از حقوق اساسی خود محروم نگذارند.
ارزش فرزند دختر؛ فراتر از نگاه سنتی
در بسیاری از خانواده‌ها، دختران نقش مهمی در ایجاد پیوندهای عاطفی، مراقبت از اعضای خانواده و انتقال دانش و ارزش‌های اجتماعی دارند. با این حال، ارزش و کرامت آنان نباید صرفاً بر اساس نقش‌هایی تعریف شود که جامعه برایشان تعیین می‌کند.
فرزند دختر همانند فرزند پسر، حق دارد مورد محبت قرار گیرد، نظرش شنیده شود، از امنیت برخوردار باشد و فرصت‌های متناسب با استعدادهایش را به دست آورد. خانواده‌ای که به دختر خود فرصت یادگیری و انتخاب می‌دهد، زمینه رشد فردی او را فراهم می‌کند و به شکل‌گیری جامعه‌ای آگاه‌تر و توانمندتر نیز کمک می‌رساند.
حمایت از دختران به معنای فراهم‌کردن امکان تصمیم‌گیری درباره زندگی، احترام به خواسته‌های مشروع آنان و محافظت از آن‌ها در برابر خشونت و اجبار است. این حمایت باید از کودکی آغاز شود و در خانواده، مکتب، جامعه و نهادهای مسئول ادامه یابد.
سازمان ملل متحد ۱۱ اکتوبر را به‌عنوان روز جهانی فرزند دختر تعیین کرده است. این مناسبت از سال ۲۰۱۲ به‌صورت سالانه گرامی داشته می‌شود و هدف آن افزایش آگاهی درباره چالش‌های دختران، دفاع از حقوق آنان و تقویت فرصت‌های برابر است.
در افغانستان، محدودیت‌های آموزشی پس از سال ۲۰۲۱، در کنار مشکلات اقتصادی، ازدواج‌های زودهنگام و موانع اجتماعی، نگرانی‌ها درباره آینده دختران را افزایش داده است. نهادهای بین‌المللی بارها خواستار فراهم‌شدن دسترسی دختران به آموزش و حمایت از حقوق اساسی آنان شده‌اند.
