پاکستان و سناریوی تازه جنگ نیابتی در افغانستان
در ماههای اخیر، برخی کارشناسان ژئوپلیتیک و مقامهای پیشین منطقهای نسبت به تغییر رویکرد پاکستان در قبال امارت اسلامی افغانستان هشدار دادهاند. به باور آنان، اسلامآباد در تلاش است با استفاده از گروههای مسلح مخالف طالبان، کابل را تحت فشار قرار داده و نفوذ خود را بر تحولات افغانستان حفظ کند. در همین چارچوب، از برگزاری نشستهای سیاسی با مخالفان طالبان، از جمله روند اسلامآباد، و همچنین رایزنیهای پنهانی با برخی گروههای مسلح بهعنوان بخشی از این راهبرد یاد میشود.
همزمان، چند گروه مسلح تازهتأسیس از جمله جبهه ملی نگهبانان افغانستان، جبهه ملی استقلال افغانستان و جبهه جمهوریت افغانستان در نقاط مختلف کشور اعلام موجودیت کردهاند. این گروهها با وجود آنکه اطلاعات روشنی درباره رهبری، ساختار و منابع مالیشان منتشر نشده، مسئولیت یا اجرای شماری از حملات علیه طالبان را بر عهده داشتهاند. این وضعیت نگرانیها درباره آغاز دور تازهای از ناامنی و جنگ نیابتی در افغانستان را افزایش داده است.
تحلیلگران معتقدند گسترش همزمان فعالیت این گروهها در ولایتهای مختلف، بدون برخورداری از شبکههای گسترده پشتیبانی، پرسشهایی درباره منابع مالی، تسلیحاتی و استخباراتی آنان ایجاد میکند. از همین رو، برخی چهرههای سیاسی افغانستان، از جمله تمیم عاصی و وحید عمر، پیشتر نسبت به احتمال جذب نظامیان پیشین و نیروهای ناراضی توسط سازمانهای اطلاعاتی خارجی هشدار داده بودند.
بسیاری از ناظران ریشه این تحولات را در تغییر روابط کابل و اسلامآباد میدانند. پاکستان انتظار داشت پس از بازگشت طالبان به قدرت، حکومتی همسو با سیاستهای خود در کابل شکل بگیرد؛ اما اختلافها بر سر موضوعاتی چون خط دیورند، مسائل مرزی و سیاستهای امنیتی، روابط دو طرف را با تنش روبهرو کرده است. در نتیجه، برخی تحلیلگران بر این باورند که اسلامآباد بار دیگر به استفاده از گروههای نیابتی برای افزایش فشار بر کابل روی آورده است.
در مقابل، امارت اسلامی نیز رویکرد امنیتی خود را تغییر داده و در ماههای اخیر حملاتی را علیه مواضع گروههای مسلح در مناطق مرزی پاکستان انجام داده است. این تحولات نشان میدهد رقابت امنیتی میان کابل و اسلامآباد وارد مرحله تازهای شده است؛ مرحلهای که در صورت تداوم، میتواند افغانستان را بار دیگر به میدان جنگهای نیابتی تبدیل کند.
آنچه بیش از همه اهمیت دارد، جلوگیری از تکرار تجربههای تلخ گذشته است. افغانستان طی دهههای اخیر هزینه سنگینی از رقابتهای منطقهای و مداخلات خارجی پرداخته است. از اینرو، بسیاری از کارشناسان تأکید میکنند که جریانهای سیاسی و نهادهای داخلی باید با هوشیاری مانع از تبدیل شدن اختلافات داخلی به ابزاری برای پیشبرد اهداف قدرتهای خارجی شوند؛ زیرا در نهایت، قربانی اصلی هرگونه بیثباتی، مردم افغانستان خواهند بود.
نویسنده: عبدالحی مهمند
