روز جهانی ترجمه؛ افغانستان و چالش دسترسی به دانش چندزبانه
۳۰ سپتمبر در تقویم سازمان ملل متحد به عنوان روز جهانی ترجمه گرامی داشته میشود؛ روزی که برای ارجگذاری به کار مترجمان و متخصصان زبان و نقش آنان در نزدیکسازی ملتها، تقویت گفتوگو و گسترش همکاری میان جوامع نامگذاری شده است.
ترجمه تنها انتقال واژهها از یک زبان به زبان دیگر نیست؛ بلکه وسیلهای برای انتقال دانش، فرهنگ، ادبیات، تجربههای علمی و اطلاعات میان جوامع مختلف است. سازمان ملل متحد میگوید متخصصان زبان در ایجاد تفاهم، ارتباط میان ملتها، توسعه و تقویت صلح و امنیت جهانی نقش مهم دارند.
اهمیت این موضوع برای افغانستان، با توجه به تنوع زبانی و فرهنگی این کشور، بیشتر قابل توجه است. افغانستان جامعهای چندزبانه است و زبانهای دری و پشتو در کنار زبانهای دیگر، بخش مهمی از ساختار اجتماعی و فرهنگی کشور را تشکیل میدهند. در چنین محیطی، ترجمه میتواند به دسترسی گستردهتر مردم به اطلاعات، آموزش، منابع علمی و ادبیات جهان کمک کند.
از سوی دیگر، بخش قابل توجهی از منابع علمی و تخصصی جهان به زبانهای بینالمللی منتشر میشوند. نبود ترجمه کافی و حرفهای میتواند دسترسی دانشجویان، پژوهشگران، خبرنگاران و سایر گروههای جامعه به این منابع را محدود کند. ترجمه دقیق و حرفهای میتواند این فاصله زبانی را کاهش دهد و امکان استفاده از دانش تولیدشده در دیگر کشورها را فراهم سازد.
سازمان ملل متحد خود نمونهای از اهمیت ترجمه و چندزبانی در ارتباطات بینالمللی است. اسناد این سازمان به شش زبان رسمی شامل عربی، چینی، انگلیسی، فرانسوی، روسی و اسپانیایی منتشر میشوند و مترجمان و دیگر متخصصان زبان در انتقال دقیق محتوای این اسناد نقش دارند.
یکی از نمونههای اهمیت ترجمه، اعلامیه جهانی حقوق بشر است که طبق اطلاعات سازمان ملل متحد، به بیش از ۵۰۰ زبان ترجمه شده و از ترجمهشدهترین اسناد جهان به شمار میرود.
برای افغانستان، تقویت ظرفیت ترجمه میتواند علاوه بر حوزه آموزش و پژوهش، در رسانهها، دیپلماسی، ارتباطات بینالمللی و انتقال اطلاعات عمومی نیز اهمیت داشته باشد. در عصر دیجیتال، دسترسی سریع و دقیق به اطلاعات چندزبانه به یکی از نیازهای اساسی جوامع تبدیل شده است.
مجمع عمومی سازمان ملل متحد در ۲۴ می ۲۰۱۷ با تصویب قطعنامه ۷۱/۲۸۸، ۳۰ سپتمبر را به عنوان روز جهانی ترجمه اعلام کرد. این تاریخ با سالروز درگذشت سنت جروم، مترجم کتاب مقدس که در سنت مسیحی حامی مترجمان دانسته میشود، همزمان است. سازمان ملل متحد هدف این مناسبت را برجستهسازی نقش متخصصان زبان در ایجاد تفاهم، همکاری، توسعه و صلح عنوان کرده است.
تصویر واقعی از یک مترجم یا مترجمان در حال کار با اسناد چندزبانه، همراه با عناصر بصری مرتبط با زبانهای دری، پشتو و انگلیسی؛ ترجیحاً در فضای یک دفتر ترجمه یا کنفرانس بینالمللی.
در افغانستان، مسئله ترجمه تنها یک موضوع زبانی نیست؛ بلکه با دسترسی به دانش، آموزش، رسانه و ارتباط با جهان بیرون ارتباط مستقیم دارد. هر اندازه منابع علمی، آموزشی و اطلاعاتی بیشتری به زبانهای قابل دسترس برای مردم ترجمه شود، امکان استفاده گروههای بیشتری از جامعه از دانش جهانی افزایش مییابد.
در عین حال، ترجمه حرفهای نیازمند دقت زبانی، شناخت زمینه فرهنگی و تخصص موضوعی است. ترجمه نادرست، بهویژه در حوزههای خبری، حقوقی، علمی و سیاسی، میتواند به تغییر معنا و انتقال نادرست اطلاعات منجر شود؛ از این رو، کیفیت ترجمه به اندازه دسترسی به آن اهمیت دارد.
