از کمپ قطر تا کانگو؛ سرگردانی همکاران سابق امریکا و بنبست بازگشت به افغانستان
تصمیم امریکا برای انتقال پناهجویان افغانستانی از قطر به کشور ثالثی مانند کانگو، بار دیگر پرسشهای جدی درباره سرنوشت همکاران سابق این کشور و همچنین وضعیت بازگشت مهاجران به افغانستان را مطرح کرده است؛ در حالی که افغانستان را امن میخواند، بسیاری از مهاجران همچنان از بازگشت هراس دارند.
۱. همکاران دیروز؛ بلاتکلیفهای امروز
پس از خروج امریکا از افغانستان، هزاران نفر از افرادی که با نیروهای امریکایی همکاری داشتند، به امید انتقال به ایالات متحده یا کشورهای غربی، به کمپهای موقت در قطر منتقل شدند. بسیاری از این افراد مترجم، کارمند پروژههای مشترک، یا نیروهای پشتیبانی بودند.
اکنون با گذشت چند سال، تصمیم به انتقال بخشی از این پناهجویان به کشوری در افریقا، این تصویر را تقویت کرده است که امریکا در عمل، مسئولیت مستقیم نسبت به همکاران سابق خود را کاهش داده و آنها را در وضعیت نامطمئن و دور از مقصد نهایی رها کرده است.
روایتهای شخصی این افراد از بلاتکلیفی طولانیمدت، اضطراب، و نگرانی برای آینده فرزندان میتواند نشان دهد که مسئله صرفاً یک انتقال جغرافیایی نیست، بلکه بحران اعتماد و احساس رهاشدگی است.
۲. چرا بازگشت شکل نمیگیرد؟
در مقابل، امارت اسلامی با صدور بیانیههایی، افغانستان را امن دانسته و از مهاجران خواستهاند بازگردند. اما پرسش اصلی اینجاست:
چرا با گذشت چند سال، بازگشت گسترده و داوطلبانه رخ نداده است؟
چند مانع کلیدی مطرح میشود:
– نبود برنامه مدون برای ادغام مجدد مهاجران
– فقدان فرصتهای شغلی پایدار
– نگرانیهای اجتماعی، حقوقی و امنیتی
– ابهام در آینده سیاسی و اقتصادی کشور
تا زمانی که این چالشها بهصورت ساختاری برطرف نشوند، بازگشت گسترده مهاجران بعید به نظر میرسد.
۳. پیششرط بازگشت؛ حکمرانی همهشمول
تحلیلگران سیاسی و اجتماعی معتقدند یکی از پیششرطهای مهم بازگشت مهاجران، ایجاد ساختار حکمرانی همهشمول است؛ ساختاری که در آن اقوام، مذاهب و گروههای اجتماعی مختلف حضور و نقش مؤثر داشته باشند.
در غیاب چنین ساختاری:
– بخشی از جامعه احساس مشارکت و امنیت سیاسی نخواهد داشت؛
– مهاجران نسبت به آینده خود اطمینان پیدا نمیکنند؛
– جامعه جهانی نیز تمایل کمتری به تعامل رسمی و بهرسمیتشناسی نشان میدهد.
انتقال پناهجویان از قطر به کانگو، تنها یک تصمیم اداری نیست؛ بلکه نمادی از سرگردانی هزاران نفری است که میان وعدههای گذشته و واقعیت امروز گرفتار شدهاند.
از سوی دیگر، تا زمانی که بسترهای امنیتی، اقتصادی و سیاسی لازم برای بازگشت داوطلبانه فراهم نشود، صرف دعوت رسمی نمیتواند موج بازگشت گسترده ایجاد کند.
نویسنده: نیلاب قادری
