انصارالله در ساحل غربی یمن؛ از پیشروی میدانی تا افزایش اهرمهای راهبردی
پیشرویهای اخیر انصارالله در ساحل غربی یمن و نزدیکشدن این نیرو به بابالمندب، اهمیت ژئوپولیتیکی تحولات جنگ یمن را افزایش داده است؛ زیرا تسلط بر مناطق ساحلی میتواند بر امنیت کشتیرانی، مسیرهای انتقال انرژی و محاسبات عربستان و امریکا در منطقه اثر بگذارد.
تحولات اخیر در ساحل غربی یمن نشان میدهد که جنگ این کشور بار دیگر وارد مرحلهای شده است که پیامدهای آن فراتر از مرزهای یمن قابل بررسی است. پیشروی انصارالله در امتداد دریای سرخ و نزدیکشدن این نیرو به بابالمندب، موقعیت جغرافیایی و در نتیجه ظرفیت راهبردی آن را در معادلات منطقهای افزایش داده است.
اهمیت این پیشرویها تنها به تصرف مناطق جدید محدود نمیشود. ساحل غربی یمن به دلیل مجاورت با دریای سرخ و بابالمندب، یکی از حساسترین مناطق این کشور به شمار میرود. بابالمندب دریای سرخ را به خلیج عدن متصل میکند و از مسیر دریای سرخ، ارتباط دریایی میان آسیا و اروپا و دسترسی به کانال سوئز را فراهم میسازد.
در چنین شرایطی، هرگونه تغییر در وضعیت امنیتی این منطقه میتواند بر محاسبات شرکتهای کشتیرانی و بازار انرژی اثر بگذارد. تجربه سالهای گذشته نیز نشان داده است که افزایش ناامنی در دریای سرخ میتواند شماری از شرکتهای کشتیرانی را به تغییر مسیر وادار کند؛ اقدامی که زمان و هزینه انتقال کالا میان آسیا و اروپا را افزایش میدهد.
از همین رو، پیشروی انصارالله در ساحل غربی را نمیتوان صرفاً یک تحول نظامی در چارچوب جنگ داخلی یمن دانست. هرچه این نیرو به بابالمندب نزدیکتر شود، موقعیت آن در برابر رقبای داخلی و بازیگران خارجی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
واکنش عربستان و امریکا
اهمیت تحولات ساحل غربی برای عربستان سعودی نیز قابل توجه است. ریاض طی سالهای گذشته از مهمترین طرفهای درگیر در جنگ یمن بوده و امنیت مرزهای جنوبی و مسیرهای دریایی منطقه را از مسائل اساسی امنیت ملی خود میداند.
در این میان، گزارشهای رسانهای درباره تماس مقامهای سعودی با واشنگتن برای دریافت حمایت بیشتر نشان میدهد که ریاض تحولات اخیر را صرفاً در چارچوب یک درگیری داخلی یمن ارزیابی نمیکند. امریکا نیز در سالهای گذشته تلاش کرده است میان حمایت از متحدان منطقهای خود و پرهیز از ورود مستقیم به جنگی تازه تعادل برقرار کند.
افزایش همکاریهای اطلاعاتی و امنیتی واشنگتن با ریاض، در صورت تأیید، نشاندهنده اهمیت فزاینده ساحل غربی یمن برای سیاست منطقهای امریکا خواهد بود. با این حال، میزان و نوع حمایت امریکا میتواند تحت تأثیر ملاحظات واشنگتن درباره گسترش جنگ در خاورمیانه قرار گیرد.
بابالمندب و معادله انرژی
بابالمندب تنها یک گلوگاه دریایی نیست؛ این تنگه بخشی از زنجیره انتقال کالا و انرژی میان خاورمیانه، آسیا و اروپا است. از این رو، افزایش ناامنی در اطراف آن میتواند پیامدهای اقتصادی داشته باشد.
این مسئله در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا میکند که بازار جهانی انرژی همزمان با چندین بحران امنیتی در خاورمیانه روبهرو است. افزایش ریسک در یکی از مسیرهای مهم انتقال نفت و کالا میتواند هزینه بیمه، حملونقل و زمان انتقال محمولهها را افزایش دهد و در صورت تداوم، بر قیمت انرژی نیز فشار وارد کند.
برای عربستان، مسئله اهمیت دوچندان دارد؛ زیرا این کشور هم صادرکننده عمده انرژی است و هم به امنیت مسیرهای دریایی برای انتقال کالا و انرژی نیاز دارد. بنابراین، تغییر وضعیت امنیتی در بابالمندب میتواند محاسبات اقتصادی و امنیتی ریاض را همزمان تحت تأثیر قرار دهد.
از کنترل ساحل تا قدرت چانهزنی
مهمترین پیامد پیشروی انصارالله را میتوان در افزایش قدرت چانهزنی این نیرو جستوجو کرد. موقعیت جغرافیایی زمانی به قدرت راهبردی تبدیل میشود که یک بازیگر بتواند از آن برای تأثیرگذاری بر رفتار رقبای خود استفاده کند.
انصارالله با حضور گستردهتر در ساحل غربی، در موقعیتی قرار میگیرد که تحولات مربوط به امنیت دریای سرخ دیگر تنها یک موضوع داخلی یمن نیست. کشورهای منطقه، امریکا، شرکتهای بزرگ کشتیرانی و بازار انرژی نیز ناگزیر خواهند بود وضعیت این منطقه را در محاسبات خود در نظر بگیرند.
با این حال، تبدیل دستاوردهای میدانی به یک موقعیت پایدار راهبردی به عوامل دیگری نیز بستگی دارد. واکنش دولت یمن، عربستان و سایر بازیگران منطقهای، میزان توانایی انصارالله برای حفظ مناطق بهدستآمده و همچنین احتمال تشدید مداخله خارجی، از عواملی هستند که میتوانند مسیر تحولات آینده را تغییر دهند.
نویسنده: محمد حلیم حسینی
