ایران در برابر جنگ؛ آزمون بزرگ صداقت نظام بینالملل
سخنرانی مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری اسلامی ایران، در مجمع عمومی سازمان ملل را میتوان یکی از صریحترین موضعگیریهای تهران در برابر فشارهای امریکا و رژیم اسرائیل دانست؛ سخنرانیای که در آن ایران نه بهعنوان آغازگر جنگ، بلکه بهعنوان کشوری که خود را هدف حمله قرار گرفته میداند، از حق دفاع و حفظ استقلال خود سخن گفت.
پزشکیان در سخنانش تأکید کرد که ایران قربانی تروریسم بوده است، نه عامل آن. او با اشاره به حملات به یک مکتب در میناب و یک مجتمع ورزشی در لامرد، تصاویر این حوادث را در مجمع عمومی نشان داد و گفت کودکان ایرانی در نتیجه حملات جان باختهاند. درباره شمار قربانیان و مسئولیت حملات، بررسیهای مستقل همچنان اهمیت دارد، اما اصل پرسشی که تهران مطرح کرد روشن است: اگر غیرنظامیان در جنگ هدف قرار گیرند، چرا مسئولیت و پاسخگویی نباید برای همه طرفها یکسان باشد؟
رئیسجمهوری ایران همچنین در برابر اتهام تروریسم که از سوی رئیسجمهوری امریکا مطرح شده بود، موضع گرفت و گفت کشوری که هدف حمله قرار گرفته و برای دفاع از خود اقدام میکند، نمیتواند صرفاً به دلیل ایستادگی در برابر فشار خارجی، تروریست نامیده شود. او در عین حال تأکید کرد ایران آماده گفتوگو و مذاکره است، اما زبان زور را نمیپذیرد.
یکی از مهمترین بخشهای سخنرانی پزشکیان، موضوع استانداردهای دوگانه هستهای بود. او پرسید چگونه ایران باید تحت نظارت و بازرسی قرار داشته باشد، در حالی که اسرائیل، به گفته او، دارای تسلیحات هستهای است و عضو پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای نیست. اسرائیل هیچگاه رسماً داشتن سلاح هستهای را تأیید یا رد نکرده است؛ با این حال، برخورد متفاوت جامعه جهانی با پرونده هستهای ایران و وضعیت هستهای اسرائیل، سالهاست موضوع بحث و انتقاد تهران است.
مسئله فقط ایران نیست. دبیرکل سازمان ملل نیز در آغاز نشست امسال درباره فرسایش اعتماد جهانی، کنار گذاشتهشدن حقوق بینالملل و افزایش نقش قدرت در مناسبات جهانی هشدار داد. گوترش گفت جهان به نقطهای رسیده که قانون و همکاری باید بر زور و چندپارگی غلبه کند.
از این منظر، پیام تهران در سازمان ملل را میتوان در یک جمله خلاصه کرد: اگر قرار است قانون بینالمللی معیار روابط میان کشورها باشد، این قانون نباید برای قدرتمندان و دیگر کشورها دو معیار داشته باشد.
ایران در سخنان پزشکیان همزمان دو پیام را مطرح کرد: دفاع در برابر حمله و آمادگی برای مذاکره. این ترکیب نشان میدهد که از نگاه تهران، مذاکره زمانی معنا دارد که زیر سایه تهدید و اجبار نظامی نباشد.
اکنون آزمون واقعی پیش روی جامعه جهانی است؛ نه اینکه کدام کشور صدای بلندتری در سازمان ملل دارد، بلکه اینکه آیا اصولی مانند حاکمیت کشورها، مصونیت غیرنظامیان، حق دفاع و منع استفاده غیرقانونی از زور، واقعاً برای همه یکسان اجرا خواهد شد یا همچنان تابع مناسبات قدرت باقی خواهد ماند.
نویسنده: محمدرضا حیدری
