روز جهانی پرندگان مهاجر؛ افغانستان در مسیر یک سفر حیاتی
۹ اکتوبر، روز جهانی پرندگان مهاجر، فرصتی برای توجه به اهمیت پرندگان مهاجر و زیستگاه‌هایی است که این پرندگان در مسیر رفت‌وآمد فصلی خود به آن‌ها وابسته‌اند؛ افغانستان نیز به دلیل موقعیت جغرافیایی خود، بخشی از این مسیر طبیعی به شمار می‌رود.
پرندگان مهاجر هر سال هزاران کیلومتر میان مناطق زادآوری و زمستان‌گذرانی جابه‌جا می‌شوند و در جریان این سفر به مکان‌هایی برای استراحت، تغذیه و تجدید انرژی نیاز دارند. افغانستان با قرارگرفتن میان آسیای مرکزی و جنوب آسیا، برای شماری از این پرندگان یکی از نقاط مهم توقف در مسیر مهاجرت است.
تالاب‌ها، دریاچه‌ها، رودخانه‌ها و مناطق مرطوب افغانستان از مهم‌ترین زیستگاه‌هایی هستند که می‌توانند در این مسیر نقش داشته باشند. کول حشمت‌خان در کابل، دشت ناور در غزنی و آب ایستاده در غزنی از جمله مناطقی هستند که در منابع محیط‌زیستی به اهمیت آن‌ها برای پرندگان آبزی و مهاجر اشاره شده است.
کول حشمت‌خان، در نزدیکی کابل، یکی از نمونه‌های شناخته‌شده است. این تالاب در مسیر پرواز پرندگان میان جنوب آسیا و مناطق زادآوری در آسیای مرکزی و سیبری قرار دارد و برای پرندگانی که پیش از عبور از رشته‌کوه هندوکش به استراحت و تغذیه نیاز دارند، اهمیت دارد.
با این حال، زیستگاه‌های پرندگان در افغانستان با چالش‌های جدی روبه‌رو هستند. خشکسالی و کاهش منابع آب، آلودگی، توسعه شهرها، تغییر کاربری زمین، برداشت بیش از حد آب برای کشاورزی و شکار از عواملی هستند که می‌توانند امنیت این زیستگاه‌ها را کاهش دهند.
کاهش آب تالاب‌ها تنها به معنای از دست رفتن یک منبع طبیعی نیست؛ بلکه می‌تواند یک حلقه از زنجیره مهاجرت پرندگان را نیز تضعیف کند. پرنده‌ای که هزاران کیلومتر را طی می‌کند، برای ادامه مسیر خود به مجموعه‌ای از زیستگاه‌های سالم در کشورهای مختلف وابسته است و تخریب یکی از این نقاط می‌تواند این چرخه طبیعی را مختل کند.
روز جهانی پرندگان مهاجر از همین منظر برای افغانستان اهمیت دارد؛ زیرا حفاظت از پرندگان مهاجر بدون حفاظت از زیستگاه‌های آنان ممکن نیست. حفظ تالاب‌ها، تأمین آب، جلوگیری از آلودگی و شکار غیرقانونی و تقویت برنامه‌های حفاظت از محیط‌زیست می‌تواند به حفظ بخشی از تنوع زیستی افغانستان کمک کند.
پرندگان مهاجر مرزهای سیاسی را نمی‌شناسند؛ از این‌رو حفاظت از آنان نیز نیازمند همکاری میان کشورهایی است که در مسیر مهاجرت این پرندگان قرار دارند. افغانستان می‌تواند با شناسایی و حفاظت مؤثرتر از تالاب‌ها و مناطق مهم طبیعی خود، بخشی از مسئولیت مشترک کشورهای مسیر مهاجرت را بر عهده گیرد.
روز جهانی پرندگان مهاجر یادآوری می‌کند که بقای این پرندگان به بقای زیستگاه‌هایی وابسته است که شاید برای انسان تنها یک تالاب، دریاچه یا ساحه طبیعی به نظر برسند؛ اما برای یک پرنده مهاجر، ممکن است تنها فرصت ادامه یک سفر هزاران کیلومتری باشند.
