روز جهانی پُست؛ افغانستان و شبکه‌ای که هنوز راه زیادی برای رسیدن دارد
۹ اکتوبر، روز جهانی پُست، تنها یادآور نامه‌ها و پاکت‌هایی نیست که زمانی بخش مهمی از ارتباطات مردم را تشکیل می‌دادند؛ این روز فرصتی برای بررسی جایگاه یکی از قدیمی‌ترین شبکه‌های ارتباطی جهان در افغانستان است؛ کشوری که با وجود گسترش تلفن همراه و شبکه‌های اجتماعی، هنوز برای انتقال اسناد، کالا، بسته‌های تجارتی و مرسولات خانوادگی به خدمات پستی نیاز دارد.
اتحادیه جهانی پُست در سال ۱۸۷۴ ایجاد شد و ۹ اکتوبر هر سال به عنوان روز جهانی پُست گرامی داشته می‌شود. در سال ۲۰۲۶، این روز با شعار یک شبکه پستی، امکانات بی‌نهایت برگزار می‌شود؛ شعاری که نشان می‌دهد پُست در جهان امروز دیگر تنها به انتقال نامه محدود نیست و می‌تواند در تجارت، خدمات مالی، تجارت الکترونیکی و دسترسی جوامع دورافتاده به خدمات نقش داشته باشد.
افغانستان؛ شبکه‌ای گسترده، اما با چالش‌های جدی
افغان پُست اعلام کرده است که در حال حاضر ۴۶۳ دفتر پستی در سراسر کشور دارد و خدمات داخلی و بین‌المللی ارائه می‌کند. این شبکه شامل دفاتر پستی در کابل، مراکز ولایات و شماری از مناطق محلی است. افغان پُست همچنین خدماتی مانند کُد پستی، پیگیری مرسولات، ارسال بسته‌های داخلی و بین‌المللی و برخی خدمات مرتبط با اسناد را ارائه می‌کند.
اما داشتن شبکه گسترده به‌تنهایی به معنای برخورداری مردم از یک نظام پستی کارآمد نیست. مشکل اصلی در افغانستان، فاصله میان وجود زیرساخت و کیفیت خدمات است. گزارش‌های اخیر از کابل نشان می‌دهد شماری از شهروندان از هزینه بالای ارسال بسته، تأخیر در رسیدن مرسولات، آسیب‌دیدن یا گم‌شدن برخی بسته‌ها و دشواری پیگیری شکایت دارند. برخی شهروندان به همین دلیل به شرکت‌های خصوصی حمل‌ونقل و خدمات باربری روی می‌آورند؛ هرچند درباره برخی از این شرکت‌ها نیز نگرانی‌هایی درباره پاسخ‌گویی و مسئولیت‌پذیری وجود دارد.
مشکل فقط هزینه نیست
یکی از موانع اساسی دیگر، نظام نشانی‌دهی و آدرس‌دهی است. در بسیاری از مناطق افغانستان، نبود نام مشخص خیابان‌ها، شماره خانه‌ها و نشانی استاندارد، رساندن مرسوله به دروازه خانه را دشوار می‌کند. همین مسئله باعث می‌شود بخشی از روند توزیع به تماس تلفنی، مراجعه حضوری یا استفاده از نشانی‌های غیررسمی وابسته باشد.
این مشکل در حالی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که جهان به سوی تجارت الکترونیکی حرکت کرده است. در کشوری که خرید اینترنتی و فروش آنلاین نیز به تدریج در حال گسترش است، بدون یک سیستم دقیق آدرس‌دهی، رهگیری قابل اعتماد، پرداخت امن و تحویل به‌موقع، تجارت الکترونیکی نمی‌تواند به ظرفیت واقعی خود برسد.
پُست؛ فرصتی برای اتصال شهر و روستا
با وجود این مشکلات، پُست برای افغانستان همچنان یک ظرفیت مهم است. شبکه‌ای که بتواند خدمات مطمئن را به ولسوالی‌ها و روستاها برساند، فقط نامه انتقال نمی‌دهد؛ بلکه می‌تواند اسناد، محصولات محلی، صنایع دستی، زعفران، میوه خشک و کالاهای تولیدکنندگان کوچک را نیز به بازارهای داخلی و خارجی وصل کند.
اتحادیه جهانی پُست نیز بر همین نقش تأکید دارد و می‌گوید شبکه‌های پستی می‌توانند جوامع دورافتاده را به خدمات و فرصت‌های اقتصادی متصل کنند.
چه باید تغییر کند؟
برای بهبود وضعیت، افغانستان به یک نظام پستی شفاف، قابل رهگیری و مشتری‌محور نیاز دارد؛ نظامی که در آن هزینه‌ها روشن باشد، زمان تقریبی تحویل مشخص شود، شکایت مشتریان به‌صورت جدی پیگیری شود و در صورت گم‌شدن یا آسیب‌دیدن مرسوله، مسئولیت شرکت ارائه‌کننده خدمت مشخص باشد.
همچنین توسعه کُدهای پستی، ایجاد یک سیستم ملی آدرس‌دهی، دیجیتالی‌کردن مراحل ثبت و رهگیری مرسولات و گسترش خدمات در ولسوالی‌ها می‌تواند بخش مهمی از مشکلات را کاهش دهد.
روز جهانی پُست در افغانستان بنابراین بیش از آنکه فرصتی برای تجلیل از یک مناسبت باشد، فرصتی برای پرسیدن یک سؤال اساسی است: آیا شبکه پستی افغانستان می‌تواند خود را با نیازهای افغانستان امروز و اقتصاد دیجیتال فردا هماهنگ کند؟
پاسخ این پرسش نه در تعداد دفاتر پستی، بلکه در میزان اعتماد مردم به این شبکه، سرعت خدمات، هزینه مناسب و مسئولیت‌پذیری آن مشخص خواهد شد.
