روز جهانی صحت روان؛ افغانستان با بار سنگین رنج‌های روانی و کمبود خدمات درمانی روبه‌رو استر
هم‌زمان با روز جهانی صحت روان، وضعیت افغانستان بار دیگر توجه‌ها را به پیامدهای روانی سال‌ها جنگ، فقر، بی‌جاشدگی و بحران‌های پی‌درپی جلب می‌کند؛ در حالی که نیاز به حمایت روانی و اجتماعی گسترده است، دسترسی بسیاری از مردم به خدمات تخصصی و درمان مناسب همچنان با چالش روبه‌رو است.
به گزارش خبرگزاری سریع؛ دهم اکتوبر، روز جهانی صحت روان است؛ روزی که هر سال برای افزایش آگاهی درباره مشکلات روانی و جلب توجه به ضرورت دسترسی همگانی به خدمات درمانی گرامی داشته می‌شود. سازمان جهانی صحت شعار امسال را شنیده‌شدن تجربه‌های زیسته؛ صداهای واقعی، تغییر واقعی تعیین کرده و بر نقش افرادی تأکید کرده است که مشکلات روانی را تجربه کرده‌اند و باید در تصمیم‌گیری‌ها و طراحی خدمات مربوط به صحت روان سهم داشته باشند.
این مناسبت در افغانستان، کشوری که مردم آن با پیامدهای چندین دهه جنگ، ناامنی اقتصادی، بلایای طبیعی و بی‌جاشدگی دست‌وپنجه نرم می‌کنند، اهمیت ویژه‌ای دارد. برای بسیاری از خانواده‌ها، فشارهای روانی تنها به تجربه رویدادهای خشونت‌آمیز محدود نمی‌شود؛ نگرانی درباره تأمین غذا، بیکاری، آینده فرزندان، از دست‌دادن خانه و دشواری دسترسی به خدمات اساسی نیز می‌تواند بر سلامت روان تأثیر بگذارد.
سازمان جهانی صحت در ۲۱ سپتمبر ۲۰۲۵ گزارش داد که برآورد می‌شود از هر پنج نفر در افغانستان، یک نفر با یکی از مشکلات صحت روان زندگی کند. این سازمان همچنین اعلام کرد که بیش از نیمی از خانواده‌های بازگشته از پاکستان و ایران در سال پیش از انتشار گزارش، با مشکلاتی مانند اضطراب، افسردگی یا اختلال استرس پس از سانحه روبه‌رو بوده‌اند. این ارقام برآوردهای گزارش‌شده از سوی سازمان جهانی صحت‌اند و نباید به معنای تشخیص قطعی بیماری روانی در همه افراد یادشده تلقی شوند.
زنان، کودکان و بازگشت‌کنندگان در معرض فشارهای چندگانه
پیامدهای بحران‌های روانی در همه بخش‌های جامعه یکسان نیست. زنانی که با محدودیت‌های اجتماعی، کاهش فرصت‌های آموزشی و کاری یا مشکلات اقتصادی روبه‌رو هستند، ممکن است هم‌زمان چندین منبع فشار روانی را تجربه کنند. کودکانی که سال‌های رشد خود را در فضای ناامنی، فقر یا جدایی از اعضای خانواده سپری می‌کنند نیز به حمایت عاطفی و محیط امن نیاز دارند.
بازگشت‌کنندگان از کشورهای همسایه گروه دیگری‌اند که ممکن است با فشارهای روانی پیچیده مواجه شوند. بازگشت ناگهانی، جدایی از خانواده، از دست‌دادن شغل و محل زندگی و نگرانی درباره آینده، در کنار دشواری‌های اقتصادی، می‌تواند روند سازگاری دوباره با زندگی را دشوار سازد. به همین دلیل، رسیدگی به نیازهای این خانواده‌ها نباید تنها به تأمین سرپناه، غذا و خدمات اولیه محدود بماند؛ حمایت روانی و اجتماعی نیز بخشی از پاسخ انسانی به نیازهای آنان است.
کمبود خدمات؛ مانعی در برابر درمان
با وجود گستردگی نیازها، دسترسی به خدمات صحت روان در افغانستان با محدودیت روبه‌رو است. سازمان جهانی صحت در گزارش سال ۲۰۲۵ خود درباره وضعیت این کشور، کمبود خدمات روانی در شفاخانه‌های ولایتی و مراکز مراقبت‌های صحی اولیه را از چالش‌های مهم دانسته است. کمبود متخصصان، مشاوران آموزش‌دیده و امکانات درمانی، به‌ویژه در مناطق دوردست، می‌تواند مراجعه به‌موقع و ادامه درمان را دشوار کند.
از سوی دیگر، نگاه منفی اجتماعی به مشکلات روانی ممکن است سبب شود برخی افراد از بیان مشکلات خود یا مراجعه به متخصص خودداری کنند. در چنین شرایطی، آگاهی‌رسانی عمومی، آموزش خانواده‌ها و فراهم‌کردن محیطی امن برای صحبت درباره مشکلات روانی اهمیت دارد.
صحت روان بخشی جدایی‌ناپذیر از سلامت عمومی است. اضطراب، افسردگی و دیگر مشکلات روانی، در صورت تداوم و شدت‌یافتن، می‌توانند بر روابط خانوادگی، آموزش، کار و توانایی افراد برای انجام فعالیت‌های روزمره تأثیر بگذارند. تشخیص و درمان به‌موقع، همراه با حمایت خانواده و جامعه، می‌تواند به بهبود وضعیت بسیاری از افراد کمک کند.
ضرورت توجه فراتر از یک روز
روز جهانی صحت روان فرصتی برای یادآوری این واقعیت است که رسیدگی به مشکلات روانی نباید به یک مناسبت سالانه محدود بماند. گسترش خدمات در مراکز صحی، آموزش کارکنان صحی، فراهم‌کردن مشاوره در سطح جامعه، حمایت از زنان و کودکان و توجه به نیازهای روانی بازگشت‌کنندگان، از اقداماتی است که می‌تواند دسترسی مردم به کمک مناسب را بهبود بخشد.
در افغانستان، شنیدن تجربه‌های افرادی که با مشکلات روانی زندگی می‌کنند نیز اهمیت دارد. این افراد نباید صرفاً موضوع برنامه‌ها و سیاست‌های حمایتی باشند؛ تجربه‌ها و نیازهای آنان باید در طراحی و ارزیابی خدمات مورد توجه قرار گیرد.
روز جهانی صحت روان در دهم اکتوبر هر سال برگزار می‌شود و هدف آن افزایش آگاهی عمومی، کاهش انگ
