آلزایمر در افغانستان؛ وقتی حافظه یک خانواده آرامآرام تغییر میکند
روز جهانی آلزایمر فرصتی است برای توجه به بیماریای که معمولاً در سکوت آغاز میشود؛ با فراموش کردن نامها، قرارها، مسیرهای آشنا و خاطراتی که زمانی بخش طبیعی زندگی بودهاند. سازمان جهانی صحت میگوید در سال ۲۰۲۱ حدود ۵۷ میلیون نفر در سراسر جهان با زوال عقل زندگی میکردند و بیش از ۶۰ درصد آنان در کشورهای کمدرآمد و با درآمد متوسط زندگی داشتند. بیماری آلزایمر شایعترین شکل زوال عقل است و حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد موارد را تشکیل میدهد.
برای افغانستان، مسئله تنها یک بیماری طبی نیست؛ بلکه موضوعی خانوادگی و اجتماعی نیز هست. در جامعهای که خانواده گسترده همچنان نقش مهمی در مراقبت از سالمندان دارد، فراموشی شدید، تغییر رفتار و از دست رفتن توانایی انجام امور روزمره میتواند مسئولیت سنگینی بر دوش اعضای خانواده بگذارد.
یکی از چالشهای اساسی، شناخت ناکافی بیماری است. گاهی فراموشیهای مکرر در سنین بالا صرفاً بخشی طبیعی از پیری تلقی میشود؛ در حالی که سازمان جهانی صحت تأکید میکند زوال عقل بخش اجتنابناپذیر سالمندی نیست و میتواند ناشی از بیماریها و آسیبهای مختلف مغزی باشد.
در افغانستان، این مسئله با محدودیت دسترسی به خدمات تخصصی صحی، هزینههای درمان، کمبود آگاهی عمومی و دشواری دسترسی خانوادهها به مراقبتهای طولانیمدت پیچیدهتر میشود. بنابراین، بسیاری از خانوادهها ممکن است بخش بزرگی از مراقبت را در خانه انجام دهند؛ مسئولیتی که از نظر عاطفی، زمانی و اقتصادی میتواند سنگین باشد.
این وضعیت یک پرسش مهم را مطرح میکند: آیا سالمندی در افغانستان هنوز بیشتر به عنوان یک مسئله خانوادگی دیده میشود تا یک موضوع صحی و اجتماعی؟
پاسخ به این پرسش نیازمند توجه بیشتر به مراقبت از سالمندان است. آگاهی عمومی درباره نشانههای اولیه، تشویق خانوادهها به مراجعه به داکتر، آموزش مراقبان و ایجاد خدمات حمایتی میتواند بخشی از این مسیر باشد. سازمان جهانی صحت در دستورالعملهای تازه خود نیز بر رویکرد مادامالعمر برای کاهش خطر افت شناختی و زوال عقل تأکید کرده و مدیریت بیماریهایی مانند فشار خون بالا و دیابت، فعالیت بدنی، کاهش انزوای اجتماعی و توجه به عوامل محیطی را از جمله حوزههای قابل مداخله دانسته است.
آلزایمر تنها حافظه یک فرد را تغییر نمیدهد؛ روابط خانوادگی، استقلال فرد و زندگی مراقبان را نیز تحت تأثیر قرار میدهد. سازمان جهانی صحت نیز زوال عقل را یکی از عوامل مهم وابستگی و ناتوانی در میان سالمندان میداند و بر ضرورت کاهش انگ اجتماعی و موانع دسترسی به مراقبت تأکید دارد.
در افغانستان، روز جهانی آلزایمر میتواند فرصتی باشد برای آغاز گفتوگویی جدی درباره سالمندی. سالمندان فقط افراد نیازمند مراقبت نیستند؛ آنان بخشی از حافظه زنده خانواده و جامعهاند. مراقبت از آنان، در واقع مراقبت از بخشی از حافظه جمعی جامعه است.
اگر افغانستان میخواهد با پیامدهای افزایش سن جمعیت در سالهای آینده روبهرو شود، توجه به بیماریهایی مانند آلزایمر نباید تا زمانی به تعویق بیفتد که خانوادهها دیگر توان مراقبت نداشته باشند. آگاهی، تشخیص بهموقع و حمایت از خانوادهها میتواند نخستین گام برای انسانیتر شدن زندگی سالمندان باشد.
نویسنده: نیلاب قادری
