روز جهانی دریانوردی؛ وقتی امنیت دریا به امنیت جهان گره میخورد
۲۴ سپتمبر، روز جهانی دریانوردی، امسال در شرایطی فرا میرسد که دریاها دیگر تنها مسیر انتقال کالا و انرژی نیستند؛ بلکه به یکی از مهمترین عرصههای رقابت ژئوپولیتیکی، درگیریهای نظامی و فشارهای اقتصادی در جهان تبدیل شدهاند. شعار سازمان بینالمللی دریانوردی برای سالهای ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷، از سیاست تا عمل؛ تقویت برتری دریایی تعیین شده است؛ شعاری که در شرایط کنونی بیش از هر زمان دیگری با واقعیتهای جهان پیوند دارد.
بیش از ۸۰ درصد تجارت جهانی از طریق دریا انجام میشود و هر اختلال در مسیرهای اصلی کشتیرانی میتواند آثار خود را از بازار انرژی تا قیمت مواد غذایی و هزینه حملونقل نشان دهد. به همین دلیل، امنیت تنگههایی مانند هرمز، بابالمندب و مسیرهای دریایی دریای سیاه، صرفاً یک موضوع منطقهای نیست، بلکه بخشی از امنیت اقتصادی جهان به شمار میرود.
در حال حاضر، تنگه هرمز در مرکز یکی از جدیترین بحرانهای دریایی جهان قرار دارد. بر اساس گزارش سازمان بینالمللی دریانوردی، از آغاز درگیریهای جاری در منطقه در ۲۸ فبروری ۲۰۲۶، دهها حمله علیه کشتیرانی بینالمللی ثبت شده و دستکم ۱۹ دریانورد جان باختهاند. این سازمان در ماه آگوست اعلام کرد که صدها کشتی و هزاران دریانورد در خلیج فارس با محدودیت در خروج امن از منطقه روبهرو بودهاند.
دادههای تازه نیز نشان میدهد که عبور کشتیهای تجاری از هرمز بهشدت کاهش یافته است. رویترز گزارش داده که در ۲۱ سپتمبر تنها شمار محدودی از کشتیهای کالایی از این تنگه عبور کردهاند؛ در حالی که میانگین پیش از تشدید درگیریها حدود ۱۲۵ کشتی بزرگ تجاری در روز بود. همزمان، بابالمندب نیز با کاهش رفتوآمد کشتیها و افزایش نگرانیهای امنیتی مواجه است.
در دریای سرخ نیز تهدید علیه کشتیرانی، کشورها را به تقویت حضور نظامی دریایی واداشته است. اتحادیه اروپا مأموریت دریایی آسپیدس را برای حفاظت از کشتیهای تجاری ادامه داده و مقامهای اروپایی خواستار افزایش شمار کشتیهای جنگی این مأموریت شدهاند. ایتالیا نیز از افزایش حضور دریایی خود در منطقه سخن گفته است.
در سوی دیگر، دریای سیاه نیز از پیامدهای جنگ روسیه و اوکراین در امان نمانده است. افزایش حملات علیه کشتیرانی تجاری سبب شده است منطقه پرخطر دریایی گستردهتر شود و هزینه بیمه کشتیها افزایش یابد؛ موضوعی که انتقال غلات، نفت و سایر کالاها را با هزینه و ریسک بیشتری مواجه میکند.
واقعیت امروز نشان میدهد که امنیت دریایی دیگر موضوعی جدا از امنیت اقتصادی، انرژی و حتی امنیت غذایی نیست. هرچه درگیریهای ژئوپولیتیکی به مسیرهای کشتیرانی نزدیکتر شوند، هزینه بحران مستقیماً به اقتصاد کشورها و در نهایت به زندگی مردم منتقل میشود.
از این منظر، پیام اصلی روز جهانی دریانوردی ۲۰۲۶ تنها درباره مقررات کشتیرانی نیست؛ بلکه درباره فاصله میان تصمیمهای سیاسی و اجرای عملی آنهاست. حفاظت از دریانوردان، آزادی کشتیرانی، امنیت بنادر و جلوگیری از تبدیل مسیرهای تجاری به میدان درگیری، نیازمند همکاری بینالمللی و اجرای مؤثر قوانین موجود است. سازمان بینالمللی دریانوردی نیز تأکید کرده است که مقررات جهانی زمانی میتوانند به کشتیرانی امن و مقاوم منجر شوند که در عمل اجرا شوند.
تحریریه خبرگزاری سریع
